Trong hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập, "buộc thôi việc" là hình thức kỷ luật nghiêm trọng nhất dành cho viên chức. Đây không chỉ là dấu chấm hết cho một vị trí công tác mà còn để lại những hệ lụy pháp lý đáng kể về uy tín và sự nghiệp. Theo quy định tại Nghị định 112/2020/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 20/09/2020), việc áp dụng hình thức này được kiểm soát chặt chẽ dựa trên tính chất và mức độ vi phạm.

Các trường hợp viên chức bị kỷ luật buộc thôi việc theo quy định mới

Căn cứ vào Điều 15 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, hình thức buộc thôi việc áp dụng đối với cả viên chức quản lý và viên chức không giữ chức vụ quản lý khi vi phạm một trong các trường hợp sau:

• Sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả: Đây là hành vi vi phạm về tính trung thực ngay từ khâu đầu vào. Việc sử dụng văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận giả hoặc không hợp pháp để được tuyển dụng vào cơ quan, tổ chức Nhà nước sẽ dẫn đến hình thức kỷ luật cao nhất.
• Nghiện ma túy: Viên chức bị xác định nghiện ma túy bởi cơ sở y tế hoặc có thông báo của cơ quan có thẩm quyền sẽ không còn đủ tư cách đứng trong hàng ngũ đơn vị sự nghiệp công lập.
• Vi phạm lần đầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng: Áp dụng đối với các hành vi như không tuân thủ quy trình chuyên môn, vi phạm đạo đức nghề nghiệp đã được nhắc nhở bằng văn bản; lợi dụng vị trí công tác để vụ lợi; hoặc có thái độ hách dịch, cửa quyền gây phiền hà cho nhân dân.
• Vi phạm pháp luật về phòng, chống tham nhũng: Các hành vi tham nhũng, lãng phí, vi phạm bí mật Nhà nước hoặc vi phạm quy định về trật tự an toàn xã hội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đều bị xử lý nghiêm khắc.

"Việc xem xét kỷ luật buộc thôi việc viên chức căn cứ vào mức độ vi phạm theo nội dung, tính chất, mức độ, tác hại, nguyên nhân vi phạm, các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ, thái độ tiếp thu và sửa chữa..."

Quy định riêng biệt đối với viên chức quản lý

Đối với viên chức giữ chức vụ quản lý, trách nhiệm đi kèm luôn cao hơn so với viên chức thường. Ngoài các trường hợp chung nêu trên, viên chức quản lý còn bị buộc thôi việc nếu:

• Có hành vi vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng trong việc thực hiện trách nhiệm quản lý, để viên chức dưới quyền vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
• Không hoàn thành nhiệm vụ quản lý, điều hành theo sự phân công mà không có lý do chính đáng, gây ảnh hưởng xấu đến hoạt động của đơn vị.
• Đã bị kỷ luật bằng hình thức cách chức mà còn tái phạm, hoặc sử dụng giấy tờ không hợp pháp để được bổ nhiệm vào chức vụ quản lý.

Cơ hội dự tuyển lại sau khi bị buộc thôi việc

Một trong những điểm nhân văn nhưng cũng đầy tính răn đe tại khoản 1 Điều 40 Nghị định 112/2020/NĐ-CP là quy định về việc dự tuyển lại. Cụ thể:

• Thời gian chờ đợi: Sau 12 tháng kể từ ngày quyết định buộc thôi việc có hiệu lực, viên chức có quyền đăng ký dự tuyển lại vào các cơ quan, đơn vị của Nhà nước.
• Trường hợp cấm vĩnh viễn: Nếu viên chức bị buộc thôi việc do hành vi tham nhũng, tham ô hoặc vi phạm đạo đức công vụ, họ sẽ không được đăng ký dự tuyển vào các vị trí công tác có liên quan đến nhiệm vụ đã đảm nhiệm trước đó.

Quyền lợi về Bảo hiểm xã hội và Hồ sơ lý lịch

Dù bị kỷ luật ở mức cao nhất, pháp luật vẫn đảm bảo những quyền lợi an sinh cơ bản cho viên chức:

• Bảo hiểm xã hội: Viên chức bị buộc thôi việc không được hưởng trợ cấp thôi việc nhưng được cơ quan BHXH xác nhận thời gian đóng để thực hiện các chế độ bảo hiểm theo quy định.
• Hồ sơ lý lịch: Đơn vị sự nghiệp công lập có trách nhiệm cung cấp bản sao hồ sơ lý lịch và nhận xét quá trình công tác (có xác nhận) khi viên chức có yêu cầu.

Đặc biệt, nếu sau khi bị buộc thôi việc mà cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án kết luận là bị oan, sai, viên chức sẽ được bố trí lại vị trí công tác phù hợp và khôi phục các quyền lợi hợp pháp theo quy định tại khoản 3 Điều 40 Nghị định 112/2020/NĐ-CP.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn toàn diện và sâu sắc về các quy định kỷ luật viên chức trong bối cảnh pháp luật năm 2020. Việc hiểu rõ luật pháp không chỉ giúp viên chức bảo vệ quyền lợi chính đáng mà còn là kim chỉ nam để thực hiện tốt đạo đức công vụ, góp phần xây dựng bộ máy hành chính trong sạch, vững mạnh.