Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, nhu cầu khởi nghiệp và kinh doanh của người nước ngoài tại thị trường nội địa tăng cao. Tuy nhiên, không phải hình thức kinh doanh nào cũng mở cửa cho nhà đầu tư ngoại. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất là: Người nước ngoài có được thành lập hộ kinh doanh tại Việt Nam hay không?

Chuyên gia tư vấn pháp luật cho nhà đầu tư nước ngoài về các hình thức kinh doanh tại Việt Nam (ảnh minh họa)

Quy định về quyền thành lập hộ kinh doanh theo pháp luật hiện hành

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xem xét các quy định tại Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP định nghĩa:

"Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh. Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh, người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh."

Về đối tượng có quyền thành lập, khoản 1 Điều 80 Nghị định 01/2021/NĐ-CP quy định rõ:

"1. Cá nhân, thành viên hộ gia đình là công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật Dân sự có quyền thành lập hộ kinh doanh theo quy định tại Chương này..."

Như vậy, điều kiện tiên quyết và bắt buộc để trở thành chủ hộ kinh doanh là phải có quốc tịch Việt Nam. Đối chiếu với khoản 1 Điều 5 Luật Quốc tịch Việt Nam 2008, người có quốc tịch Việt Nam mới được coi là công dân Việt Nam. Do đó, người nước ngoài không có quyền trực tiếp đứng tên thành lập hộ kinh doanh tại Việt Nam.

Tại sao pháp luật hạn chế người nước ngoài thành lập hộ kinh doanh?

Hộ kinh doanh là một mô hình kinh doanh đặc thù, không có tư cách pháp nhân và chủ hộ phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản của mình. Việc quản lý đối với cá nhân nước ngoài trong mô hình này gặp nhiều khó khăn về mặt pháp lý, đặc biệt là trong việc thực thi các nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm dân sự khi có tranh chấp xảy ra.

Hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ tại các khu chợ truyền thống thường thuộc mô hình hộ kinh doanh (ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, các cam kết quốc tế của Việt Nam (như WTO) chủ yếu tập trung vào việc mở cửa thị trường cho các tổ chức kinh tế (doanh nghiệp), trong khi hộ kinh doanh mang tính chất kinh tế gia đình, nhỏ lẻ, phục vụ đời sống dân sinh địa phương nên thường được bảo lưu cho công dân trong nước.

Giải pháp ủy quyền cho công dân Việt Nam: Cơ hội và rủi ro

Trên thực tế, nhiều người nước ngoài đã lựa chọn phương án ủy quyền cho một cá nhân là công dân Việt Nam (thường là vợ, chồng, bạn bè hoặc đối tác tin cậy) đứng tên thành lập hộ kinh doanh. Dưới góc độ Bộ luật dân sự 2015, việc ủy quyền này là hợp pháp nếu các bên tự nguyện thỏa thuận.

Tuy nhiên, phương án này tiềm ẩn những rủi ro cực kỳ lớn:

• Rủi ro về quyền sở hữu: Trên giấy tờ pháp lý, người Việt Nam là chủ sở hữu duy nhất. Nếu xảy ra mâu thuẫn, người nước ngoài rất khó chứng minh quyền lợi của mình đối với tài sản và lợi nhuận của hộ kinh doanh.
• Rủi ro về quản lý: Mọi giao dịch với cơ quan thuế, ngân hàng và đối tác đều phải thông qua người đứng tên. Nếu người này không hợp tác, hoạt động kinh doanh sẽ bị đình trệ.
• Rủi ro pháp lý: Nếu cơ quan chức năng chứng minh được đây là hình thức "nhờ đứng tên" nhằm lách luật đầu tư, hộ kinh doanh có thể bị thu hồi giấy phép và các bên có thể bị xử phạt hành chính.

Lời khuyên cho nhà đầu tư nước ngoài

Nếu bạn là người nước ngoài và muốn kinh doanh tại Việt Nam một cách bền vững và hợp pháp, thay vì cố gắng thành lập hộ kinh doanh, bạn nên cân nhắc các hình thức sau:

1. Thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài: Đây là hình thức chính thống nhất, cho phép bạn sở hữu từ 1% đến 100% vốn (tùy lĩnh vực). Bạn sẽ có tư cách pháp nhân và được pháp luật bảo hộ quyền sở hữu tài sản rõ ràng.
2. Góp vốn, mua cổ phần: Bạn có thể góp vốn vào các công ty Việt Nam đang hoạt động để tham gia quản lý và hưởng lợi nhuận.
3. Nhập quốc tịch Việt Nam: Nếu bạn có đủ điều kiện theo quy định của Luật Quốc tịch Việt Nam 2008, việc trở thành công dân Việt Nam sẽ giúp bạn hưởng đầy đủ các quyền kinh doanh như người bản xứ.

Tóm lại, mặc dù người nước ngoài không được trực tiếp thành lập hộ kinh doanh, nhưng vẫn có nhiều cánh cửa khác để tham gia vào thị trường Việt Nam. Việc hiểu rõ luật chơi ngay từ đầu sẽ giúp bạn tránh được những rủi ro đáng tiếc về sau.

Nếu quý khách cần tư vấn sâu hơn về thủ tục đầu tư cho người nước ngoài, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ chuyên nghiệp nhất.