Trong bối cảnh công nghệ tài chính phát triển mạnh mẽ vào đầu năm 2022, hình thức vay tiền qua ứng dụng (app) đã trở nên phổ biến nhờ sự tiện lợi và nhanh chóng. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những hệ lụy nhức nhối khi không ít người dân rơi vào tình cảnh trớ trêu: Dù đã thắt lưng buộc bụng để trả hết nợ gốc và lãi, nhưng vẫn liên tục bị các đối tượng lạ gọi điện, nhắn tin đe dọa, thậm chí là bôi nhọ danh dự trên mạng xã hội. Vậy dưới góc độ pháp lý, người dân cần phải làm gì để tự bảo vệ mình trước những "vòi bạch tuộc" đòi nợ này?

Xác định thời điểm chấm dứt nghĩa vụ trả nợ theo quy định pháp luật

Để có căn cứ đối chất với các đơn vị cho vay, trước hết người vay cần hiểu rõ khi nào thì hợp đồng vay mượn chính thức chấm dứt hiệu lực. Tùy thuộc vào bản chất của đơn vị vận hành app vay tiền mà quy định áp dụng sẽ có sự khác biệt:

1. Đối với App vay tiền của cá nhân, tổ chức thông thường

Trong trường hợp này, quan hệ giữa các bên được điều chỉnh bởi các quy định về hợp đồng vay tài sản. Theo quy định tại Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

Đồng thời, Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015 nêu rõ hợp đồng sẽ chấm dứt khi các bên đã hoàn thành nghĩa vụ. Như vậy, một khi bạn đã chuyển đủ số tiền gốc và lãi (không vượt quá 20%/năm theo quy định tại Điều 468) vào đúng tài khoản chỉ định của app, nghĩa vụ của bạn đã chấm dứt hoàn toàn.

2. Đối với App vay tiền của các tổ chức tín dụng (Ngân hàng, Công ty tài chính)

Nếu app vay tiền thuộc sở hữu của các tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép, hoạt động này sẽ chịu sự điều chỉnh khắt khe của Thông tư 39/2016/TT-NHNN.

Cụ thể, tại khoản 8 Điều 2 Thông tư 39/2016/TT-NHNN quy định:

"Thời hạn cho vay là khoảng thời gian được tính từ ngày tiếp theo của ngày tổ chức tín dụng giải ngân vốn vay cho khách hàng cho đến thời điểm khách hàng phải trả hết nợ gốc và lãi tiền vay theo thỏa thuận của tổ chức tín dụng và khách hàng."

Khi khách hàng đã tất toán toàn bộ dư nợ gốc, lãi và các khoản phí phát sinh (nếu có) theo đúng lịch trình hoặc tất toán trước hạn (có trả phí tất toán trước hạn nếu hợp đồng quy định), thì quan hệ tín dụng này mặc nhiên chấm dứt.

Tại sao đã trả hết nợ vẫn bị đòi tiền?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng oái oăm này, bao gồm cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan:

• Lỗi hệ thống: App chưa cập nhật kịp thời trạng thái thanh toán của người dùng.
• Phí ẩn và phạt vi phạm: Người vay chưa đọc kỹ hợp đồng, dẫn đến việc còn sót các khoản phí như phí quản lý, phí phạt chậm trả hoặc phí tất toán trước hạn.
• Chiêu trò của tín dụng đen: Một số app không chính thống cố tình mập mờ để kéo dài thời gian nợ, tự ý phát sinh các khoản lãi "trên trời" nhằm chiếm đoạt tài sản.
• Thông tin bị đánh cắp: Dữ liệu của bạn bị bán cho các bên đòi nợ thuê khác để tiếp tục khai thác dù khoản nợ gốc đã hết.

Quy trình xử lý khi bị đòi nợ oan: Bình tĩnh và quyết liệt

Nếu rơi vào trường hợp này, bạn tuyệt đối không được hoảng sợ hay tiếp tục chuyển tiền theo yêu cầu vô lý. Hãy thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Rà soát và củng cố chứng cứ

Hãy kiểm tra lại toàn bộ lịch sử giao dịch trên app và sao kê ngân hàng. Bạn cần chuẩn bị sẵn:

• Ảnh chụp màn hình thông báo "Đã hoàn thành khoản vay" trên app.
• Biên lai chuyển tiền hoặc tin nhắn xác nhận từ ngân hàng.
• Bản sao hợp đồng vay điện tử (thường được gửi qua email hoặc lưu trên app).

Bước 2: Đối thoại trực tiếp và ghi âm cuộc gọi

Liên hệ với hotline chính thức của đơn vị cho vay để yêu cầu giải trình về số tiền đang bị đòi. Trong quá trình trao đổi, hãy chủ động ghi âm cuộc gọi và yêu cầu nhân viên cung cấp họ tên, mã số nhân viên và căn cứ pháp lý của khoản nợ đó. Nếu họ không chứng minh được, hãy khẳng định rõ ràng bạn đã hoàn thành nghĩa vụ và sẽ trình báo cơ quan chức năng nếu tiếp tục bị làm phiền.

Bước 3: Tố giác hành vi cưỡng đoạt tài sản

Nếu các đối tượng đòi nợ có hành vi đe dọa, xúc phạm hoặc khủng bố tinh thần, bạn có thể làm đơn tố giác gửi đến Cơ quan Công an cấp huyện nơi bạn cư trú. Hành vi đòi nợ trái pháp luật có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Cưỡng đoạt tài sản hoặc tội Vu khống theo Bộ luật Hình sự 2015.

Bước 4: Khởi kiện dân sự để bảo vệ quyền lợi

Trong trường hợp tranh chấp về số tiền nợ không thể giải quyết bằng thương lượng, bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án. Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 35 và điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn (cá nhân cho vay) cư trú hoặc nơi tổ chức cho vay có trụ sở.

Hồ sơ khởi kiện bao gồm:

• Đơn khởi kiện theo mẫu.
• Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân (bản sao chứng thực).
• Hợp đồng vay, chứng từ thanh toán, tin nhắn, ghi âm đòi nợ...

Thời gian giải quyết vụ án dân sự thông thường kéo dài từ 04 đến 06 tháng, nhưng đây là biện pháp pháp lý mạnh mẽ nhất để chấm dứt hoàn toàn sự phiền toái và lấy lại danh dự cho người vay.

Lời khuyên từ chuyên gia: Trước khi đặt bút ký hoặc nhấn nút "Đồng ý" vay tiền qua bất kỳ ứng dụng nào, hãy đọc kỹ từng điều khoản về lãi suất, phí phạt và phương thức giải quyết tranh chấp. Hãy là người tiêu dùng tài chính thông thái để tránh rơi vào những cái bẫy tín dụng tinh vi.