Trong kỷ nguyên số, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã mang lại những công cụ sáng tạo không giới hạn. Tuy nhiên, đi kèm với đó là rủi ro về tin giả, deepfake và các nội dung giả mạo gây lừa đảo. Để siết chặt quản lý, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 đã chính thức đưa ra những quy định nghiêm ngặt về trách nhiệm minh bạch của người sáng tạo nội dung.

Bắt buộc gắn nhãn nhận biết: Không còn là chuyện tự nguyện

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là yêu cầu về việc gắn nhãn cho các sản phẩm do AI tạo ra. Theo quy định tại khoản 4 Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, trách nhiệm của bên triển khai được quy định cụ thể như sau:

"4. Bên triển khai có trách nhiệm bảo đảm âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật."

Quy định này nhằm đảm bảo quyền được biết của người tiếp nhận thông tin, giúp họ phân biệt được đâu là nội dung thực tế và đâu là sản phẩm của thuật toán. Đối với các tác phẩm nghệ thuật, điện ảnh, việc gắn nhãn cần được thực hiện khéo léo để không làm ảnh hưởng đến trải nghiệm thưởng thức của khán giả nhưng vẫn phải đảm bảo tính minh bạch.

Khi nào việc quên gắn nhãn AI bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Nhiều người thắc mắc liệu chỉ một sơ suất nhỏ như quên gắn nhãn có thể dẫn đến án tù hay không? Câu trả lời nằm ở tính chất và hậu quả của hành vi đó. Căn cứ theo khoản 1 Điều 29 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025:

"1. Tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan đến trí tuệ nhân tạo, tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm thì bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật về dân sự."

Như vậy, việc không gắn nhãn không mặc nhiên dẫn đến trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu hành vi này được thực hiện với mục đích xấu (như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bôi nhọ danh dự nhân phẩm người khác) và gây ra hậu quả nghiêm trọng đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự, thì người vi phạm hoàn toàn có thể phải đối mặt với vòng lao lý.

Trong các trường hợp ít nghiêm trọng hơn, người vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định chi tiết của Chính phủ. Ngoài ra, nếu việc sử dụng AI gây thiệt hại cho bên thứ ba, bên triển khai còn phải chịu trách nhiệm bồi thường dân sự, ngay cả khi hệ thống AI được vận hành đúng quy định nhưng vẫn phát sinh rủi ro.

Lời khuyên cho người sáng tạo nội dung số

Để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có, các cá nhân và tổ chức khi sử dụng AI để tạo ra nội dung cần lưu ý:

• Luôn chủ động gắn nhãn rõ ràng (ví dụ: "Nội dung do AI tạo ra") đối với các video, hình ảnh mô phỏng người thật.
• Kiểm soát chặt chẽ các hệ thống AI để tránh bị bên thứ ba xâm nhập, chiếm quyền điều khiển.
• Thường xuyên cập nhật các quy định mới tại Điều 11 và Điều 29 của Luật Trí tuệ nhân tạo để đảm bảo tuân thủ đúng pháp luật.

Việc tuân thủ quy định gắn nhãn không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là đạo đức nghề nghiệp, góp phần xây dựng một môi trường mạng an toàn và minh bạch hơn.