Sự ra đời của Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 (số 134/2025/QH15) đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số của Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích sáng tạo, đạo luật này còn thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ để quản lý những rủi ro tiềm ẩn từ công nghệ AI.

1. Lần đầu tiên định nghĩa pháp lý về AI được thống nhất

Tại Điều 3 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, khái niệm "trí tuệ nhân tạo" đã được luật hóa một cách cụ thể. Theo đó, AI được hiểu là việc thực hiện bằng điện tử các năng lực trí tuệ của con người như học tập, suy luận, nhận thức và hiểu ngôn ngữ tự nhiên.

Việc xác định rõ các chủ thể như "Nhà phát triển", "Nhà cung cấp" và "Bên triển khai" giúp phân định trách nhiệm pháp lý rõ ràng trong chuỗi giá trị AI, từ khâu thiết kế đến khi sản phẩm tới tay người dùng cuối cùng.

2. Nguyên tắc cốt lõi: Lấy con người làm trung tâm

Một trong những điểm sáng của đạo luật này là các nguyên tắc hoạt động được quy định tại Điều 4 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025. Pháp luật khẳng định AI phải phục vụ lợi ích của con người, bảo đảm quyền riêng tư và an ninh quốc gia.

"Trí tuệ nhân tạo không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Con người phải luôn giữ quyền kiểm soát và khả năng can thiệp vào các quyết định của hệ thống AI."

3. Danh mục các hành vi bị nghiêm cấm

Để ngăn chặn việc lạm dụng công nghệ, Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 nghiêm cấm các hành vi sử dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức hoặc gây tổn hại đến các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em và người già. Đặc biệt, việc tạo ra các nội dung giả mạo (deepfake) nhằm mục đích lừa đảo sẽ bị xử lý nghiêm minh.

4. Thiết lập hạ tầng quản lý số: Cổng thông tin một cửa về AI

Theo Điều 8 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, Nhà nước sẽ xây dựng Cổng thông tin điện tử một cửa và Cơ sở dữ liệu quốc gia về AI. Đây sẽ là nơi tiếp nhận đăng ký thử nghiệm, báo cáo sự cố và công khai các hệ thống AI đã được đánh giá sự phù hợp, giúp người dân và doanh nghiệp dễ dàng tra cứu thông tin.

5. Phân loại rủi ro: Cơ chế quản lý linh hoạt

Luật chia các hệ thống AI thành 3 mức độ rủi ro tại Điều 9 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025:

• AI rủi ro cao: Có khả năng gây thiệt hại lớn đến tính mạng, sức khỏe hoặc an ninh quốc gia. Nhóm này phải được chứng nhận trước khi vận hành.
• AI rủi ro trung bình: Cần tuân thủ các nghĩa vụ về minh bạch và cung cấp thông tin.
• AI rủi ro thấp: Được khuyến khích áp dụng các bộ quy tắc ứng xử tự nguyện.

6. Bắt buộc gắn dấu hiệu nhận biết cho nội dung do AI tạo ra

Nhằm bảo vệ tính xác thực của thông tin, các sản phẩm âm thanh, hình ảnh hoặc video do AI tạo ra phải được gắn dấu hiệu nhận biết rõ ràng. Điều này giúp người dùng phân biệt được đâu là nội dung thực tế và đâu là sản phẩm của thuật toán, hạn chế sự lan truyền của tin giả.

7. Ưu đãi cao nhất cho phát triển hạ tầng AI

Nhà nước xác định hạ tầng AI là hạ tầng chiến lược. Các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này sẽ được hưởng mức ưu đãi cao nhất về khoa học công nghệ và công nghệ cao, bao gồm các ưu đãi về thuế, đất đai và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

8. Lộ trình tuân thủ cho các hệ thống cũ

Đối với các hệ thống AI đã vận hành trước khi Luật có hiệu lực, các tổ chức và cá nhân có thời gian chuyển tiếp để hoàn thiện các nghĩa vụ pháp lý. Hạn chót để hoàn thành đầy đủ các yêu cầu theo quy định mới là ngày 01/3/2027.

Việc nắm vững các quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn là cơ hội để tận dụng các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, đưa công nghệ AI trở thành động lực phát triển kinh tế bền vững.