Trong đời sống hôn nhân, việc tạo lập và tích lũy tài sản chung là thành quả của sự nỗ lực từ cả hai phía. Tuy nhiên, khi một trong hai người muốn lập di chúc để định đoạt khối tài sản này cho tương lai, những vướng mắc pháp lý bắt đầu nảy sinh. Liệu vợ hoặc chồng có quyền tự ý quyết định số phận của tài sản chung trong di chúc của mình? Câu trả lời nằm ở sự giao thoa giữa pháp luật về hôn nhân gia đình và pháp luật về thừa kế.

Vợ hoặc chồng có quyền tự định đoạt toàn bộ tài sản chung?

Để trả lời câu hỏi này, trước hết cần xác định rõ thế nào là tài sản chung. Theo quy định tại Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng bao gồm:

"1. Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân..."

Về quyền định đoạt, Điều 29 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 khẳng định vợ chồng bình đẳng với nhau trong việc tạo lập, chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản chung. Điều này có nghĩa là, về nguyên tắc, một người không thể tự mình lập di chúc để định đoạt toàn bộ khối tài sản chung nếu không có sự đồng ý của người còn lại.

Giải pháp pháp lý để lập di chúc đối với tài sản chung

Mặc dù không thể định đoạt toàn bộ, nhưng mỗi người đều có quyền đối với phần tài sản của mình trong khối tài sản chung đó. Bộ luật Dân sự 2015 tại Điều 609 và Điều 612 quy định cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình.

1. Phân chia tài sản chung trước khi lập di chúc

Đây là phương án an toàn và rõ ràng nhất. Vợ chồng có thể lập văn bản thỏa thuận phân chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân. Sau khi phân chia, phần tài sản đó trở thành tài sản riêng của mỗi người. Lúc này, vợ hoặc chồng hoàn toàn có quyền lập di chúc định đoạt phần tài sản riêng này mà không cần sự can thiệp của đối phương.

2. Lập di chúc chung của vợ chồng

Mặc dù Bộ luật Dân sự 2015 không còn quy định riêng biệt về "di chúc chung của vợ chồng" như bộ luật cũ, nhưng pháp luật hiện hành cũng không cấm việc này. Vợ chồng có thể cùng nhau lập một bản di chúc để định đoạt tài sản chung. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng di chúc này chỉ có hiệu lực hoàn toàn khi cả hai người đều đã qua đời. Nếu một người chết trước, phần di chúc liên quan đến tài sản của người đó có thể phát sinh hiệu lực, nhưng việc thực hiện sẽ rất phức tạp và dễ dẫn đến tranh chấp nếu không được soạn thảo chặt chẽ.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để đảm bảo di chúc có hiệu lực pháp luật và tránh những rắc rối cho người thừa kế sau này, vợ chồng nên:

• Kiểm tra kỹ tình trạng pháp lý của tài sản (đã được cấp sổ đỏ, đăng ký quyền sở hữu chưa).
• Nên thực hiện công chứng hoặc chứng thực di chúc tại các cơ quan có thẩm quyền.
• Trong trường hợp tài sản phức tạp, hãy tham vấn ý kiến của luật sư để soạn thảo nội dung di chúc chuẩn xác nhất.

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt pháp lý không chỉ là bảo vệ tài sản, mà còn là cách để giữ gìn sự hòa thuận và hạnh phúc cho những người thân yêu trong gia đình.