Khai thác khoáng sản trái phép không chỉ gây thất thoát tài nguyên quốc gia mà còn để lại những hệ lụy khôn lường về môi trường và an ninh trật tự. Pháp luật Việt Nam đã quy định những chế tài cực kỳ nghiêm khắc, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tù lên đến 7 năm.

Thế nào là hành vi khai thác khoáng sản trái phép?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Khoáng sản 2010, khoáng sản là tài nguyên quý giá thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý. Hoạt động khai thác chỉ được coi là hợp pháp khi tổ chức, cá nhân được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy phép.

Như vậy, bất kỳ hành vi thu hồi khoáng sản nào mà không có giấy phép, hoặc thực hiện không đúng nội dung trong giấy phép (về vị trí, trữ lượng, loại khoáng sản...) đều bị coi là khai thác trái phép. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định tại Điều 4 Luật Khoáng sản 2010.

Khi nào hành vi vi phạm bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Không phải mọi trường hợp khai thác trái phép đều bị bỏ tù. Tuy nhiên, ranh giới giữa xử phạt hành chính và hình sự là rất mong manh. Căn cứ theo Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Thu lợi bất chính từ việc khai thác khoáng sản từ 100 triệu đồng trở lên.
• Giá trị khoáng sản khai thác được định giá từ 500 triệu đồng trở lên.
• Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên.
• Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Chi tiết khung hình phạt đối với Tội khai thác khoáng sản trái phép

Pháp luật phân định rõ mức hình phạt dành cho cá nhân và pháp nhân thương mại phạm tội, cụ thể như sau:

1. Đối với cá nhân phạm tội

Căn cứ Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015, các khung hình phạt chính bao gồm:

• Khung 1: Phạt tiền từ 300 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
• Khung 2: Phạt tiền từ 1,5 tỷ đến 5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm đối với các trường hợp nghiêm trọng như: có tổ chức, gây sự cố môi trường, làm chết người hoặc thu lợi bất chính trên 500 triệu đồng.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt bổ sung từ 50 đến 500 triệu đồng.

2. Đối với pháp nhân thương mại

Pháp nhân (công ty, tổ chức kinh tế) nếu vi phạm cũng không đứng ngoài vòng lao lý với các mức phạt tiền cực khủng:

• Phạt tiền từ 1,5 tỷ đến 3 tỷ đồng cho các vi phạm ở mức độ cơ bản.
• Phạt tiền từ 3 tỷ đến 7 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm đối với các vi phạm nghiêm trọng.
• Pháp nhân còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm huy động vốn trong thời gian nhất định.

"Người nào vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên trong đất liền, ngoài hải đảo, nội thủy, vùng lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa và vùng trời của Việt Nam mà không có giấy phép hoặc không đúng với nội dung giấy phép... thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm."

Việc nắm rõ các quy định pháp luật về khoáng sản không chỉ giúp các doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý đáng tiếc mà còn góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá của đất nước. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về thủ tục cấp phép hoặc các vấn đề pháp lý liên quan, hãy tham khảo ý kiến từ các chuyên gia luật để có phương án xử lý an toàn nhất.