Trong cuộc sống, có những tình huống không may xảy ra khiến trẻ em rơi vào hoàn cảnh không có sự chăm sóc trực tiếp từ cha mẹ. Để đảm bảo quyền lợi và sự phát triển toàn diện của các em, pháp luật đã quy định về chế định giám hộ. Vậy cụ thể ai sẽ là người đứng ra gánh vác trách nhiệm này?

Người chưa thành niên là ai theo quy định pháp luật?

Trước khi tìm hiểu về người giám hộ, chúng ta cần xác định rõ đối tượng được giám hộ. Theo quy định tại khoản 1 Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015:

"Người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi."

Tùy vào từng độ tuổi, khả năng tự thực hiện giao dịch dân sự của các em sẽ khác nhau. Chẳng hạn, trẻ dưới 6 tuổi hoàn toàn do người đại diện thực hiện giao dịch, trong khi các em từ 15 đến dưới 18 tuổi đã có thể tự mình thực hiện một số giao dịch nhất định, trừ các giao dịch liên quan đến bất động sản hoặc tài sản phải đăng ký.

Những trường hợp nào người chưa thành niên cần có người giám hộ?

Thông thường, theo khoản 1 Điều 136 Bộ luật Dân sự 2015, cha mẹ là người đại diện đương nhiên của con. Tuy nhiên, theo Điều 47 của Bộ luật này, trẻ em cần người giám hộ trong các trường hợp đặc biệt sau:

• Trẻ em không còn cha, mẹ hoặc không xác định được cha, mẹ.
• Cha mẹ vẫn còn nhưng đều mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi hoặc bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con.
• Cha mẹ không có điều kiện chăm sóc, giáo dục con và có yêu cầu người khác làm giám hộ.

Thứ tự ưu tiên xác định người giám hộ đương nhiên

Khi rơi vào các trường hợp cần giám hộ nêu trên, pháp luật ưu tiên những người thân thích nhất theo thứ tự quy định tại Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015:

1. Anh ruột, chị ruột: Anh cả hoặc chị cả sẽ là người giám hộ đầu tiên. Nếu không đủ điều kiện thì người anh, chị tiếp theo sẽ đảm nhận.
2. Ông bà: Nếu không có anh chị ruột, ông bà nội hoặc ông bà ngoại sẽ thỏa thuận cử người giám hộ.
3. Bác, chú, cậu, cô, dì ruột: Đây là hàng thừa kế/giám hộ cuối cùng trong danh sách giám hộ đương nhiên.

Điều kiện khắt khe để trở thành người giám hộ

Không phải bất kỳ người thân nào cũng mặc nhiên được làm giám hộ. Để đảm bảo môi trường tốt nhất cho trẻ, người giám hộ phải đáp ứng các tiêu chuẩn:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và tư cách đạo đức tốt.
• Có điều kiện kinh tế và thời gian để chăm sóc, giáo dục trẻ.
• Không đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc có tiền án về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm của người khác.

Việc hiểu rõ quy định về giám hộ không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của trẻ em mà còn giúp các gia đình có sự chuẩn bị pháp lý cần thiết trong những tình huống ngặt nghèo, đảm bảo tương lai cho thế hệ mai sau.