Trong đời sống dân sự, việc từ chối một quyền lợi dường như là điều lạ lẫm, nhưng khước từ tài sản lại là một hành vi pháp lý phổ biến và cần thiết trong nhiều trường hợp. Dù là để nhường phần thừa kế cho người thân hay để minh bạch hóa tài sản riêng trong hôn nhân, việc hiểu đúng và thực hiện đúng quy trình khước từ tài sản là "chìa khóa" để tránh những tranh chấp pháp lý không đáng có về sau.

1. Khước từ tài sản là gì? Bản chất pháp lý theo quy định hiện hành

Thực tế, thuật ngữ "khước từ tài sản" không được định nghĩa riêng biệt trong một điều luật cụ thể nào. Đây là cách gọi phổ thông để chỉ hành vi từ chối quyền sở hữu hoặc quyền hưởng thụ đối với một tài sản nhất định. Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, hành vi này thường được điều chỉnh bởi hai văn bản luật chính:

• Trong thừa kế: Được gọi là từ chối nhận di sản. Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
• Trong hôn nhân và gia đình: Đây thường là một phần của thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng. Một bên có thể khước từ quyền sở hữu đối với tài sản chung để xác lập đó là tài sản riêng của người còn lại theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

2. Văn bản khước từ tài sản có bắt buộc phải công chứng không?

Đây là thắc mắc của rất nhiều người khi lập giấy khước từ tài sản. Câu trả lời phụ thuộc vào mục đích của việc khước từ:

Trường hợp từ chối di sản thừa kế

Căn cứ khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015:

"Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết."

Mặc dù luật không bắt buộc phải công chứng, nhưng trên thực tế, để đảm bảo tính khách quan và làm căn cứ cho các thủ tục sang tên sổ đỏ hoặc rút tiền tiết kiệm, các cơ quan chức năng thường yêu cầu văn bản này phải được công chứng hoặc chứng thực.

Trường hợp thỏa thuận tài sản vợ chồng

Đối với quan hệ hôn nhân, tính pháp lý về hình thức được yêu cầu khắt khe hơn. Theo Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, văn bản thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng bắt buộc phải có công chứng hoặc chứng thực. Do đó, nếu bạn muốn khước từ tài sản để xác lập tài sản riêng cho vợ hoặc chồng, bạn không thể chỉ viết tay mà phải ra văn phòng công chứng.

3. Những lưu ý "vàng" khi lập mẫu giấy khước từ tài sản

Để đảm bảo giấy khước từ tài sản có hiệu lực pháp luật, người lập cần lưu ý các điểm sau:

• Tính tự nguyện: Việc khước từ phải hoàn toàn dựa trên ý chí tự nguyện, không bị lừa dối hay ép buộc.
• Thời hạn: Đối với thừa kế, việc từ chối phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.
• Nghĩa vụ tài chính: Không được khước từ tài sản nhằm mục đích trốn nợ hoặc trốn tránh các nghĩa vụ cấp dưỡng, bồi thường thiệt hại.

Việc nắm vững các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn sẽ giúp bạn thực hiện quyền khước từ tài sản một cách an toàn và đúng luật.