Giáo viên Việt Nam luôn nỗ lực trong công tác giảng dạy và hoàn thiện bản thân (ảnh minh họa)

Trong bối cảnh kinh tế xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu cải thiện thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua các hoạt động làm thêm, dạy thêm hoặc kinh doanh ngoài giờ của đội ngũ giáo viên là một thực tế khách quan và hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, là những người hoạt động trong môi trường sư phạm đặc thù, đồng thời chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt của các quy định pháp luật về viên chức, giáo viên cần phải nắm vững những "lằn ranh" pháp lý đỏ. Việc hiểu rõ quyền lợi và giới hạn không chỉ giúp thầy cô an tâm gia tăng thu nhập mà còn bảo vệ uy tín cá nhân, tránh những án kỷ luật đáng tiếc.

Giáo viên có được hưởng lương từ các nguồn khác ngoài ngân sách nhà nước?

Đây là câu hỏi được rất nhiều giáo viên quan tâm khi bắt đầu có ý định tìm kiếm các công việc tay trái. Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đối chiếu trực tiếp với định nghĩa về viên chức được quy định tại Điều 1 Luật Viên chức 2010. Theo đó, viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc.

Đáng chú ý, pháp luật hiện hành mở ra cơ chế rất thông thoáng khi quy định rõ nguồn thu nhập của viên chức:

"Viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ tiền lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật."

Như vậy, quy định trên đã khẳng định một cách mạnh mẽ rằng, ngoài đồng lương cơ bản được chi trả từ ngân sách nhà nước hoặc quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập, giáo viên hoàn toàn có quyền nhận lương, thù lao từ các nguồn thu hợp pháp khác. Đây chính là cơ sở pháp lý vững chắc cho phép giáo viên tham gia vào các hoạt động nghề nghiệp bổ trợ, nghiên cứu khoa học, hoặc các công việc ngoài giờ để gia tăng thu nhập một cách chính đáng.

"Lối mở" cho giáo viên kinh doanh và làm thêm ngoài giờ hành chính

Nhiều thầy cô thường băn khoăn: "Giáo viên có được mở cửa hàng kinh doanh, góp vốn vào doanh nghiệp hay đi dạy thêm ở các trung tâm bên ngoài hay không?". Câu trả lời chi tiết cho vấn đề này được quy định cụ thể tại Điều 14 Luật Viên chức 2010 về quyền của viên chức trong hoạt động kinh doanh và làm việc ngoài thời gian quy định.

Theo đó, giáo viên được phép thực hiện các hoạt động sau:

• Ký kết hợp đồng vụ, việc: Giáo viên được quyền ký hợp đồng làm việc với các cơ quan, tổ chức, đơn vị khác mà pháp luật không cấm. Tuy nhiên, hoạt động này phải đáp ứng hai điều kiện tiên quyết: Phải hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao tại trường học nơi mình công tác và phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập (Hiệu trưởng).
• Góp vốn kinh doanh: Giáo viên được phép góp vốn vào các loại hình doanh nghiệp như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã, hoặc các cơ sở y tế, giáo dục tư nhân. Tuy nhiên, giáo viên tuyệt đối không được tham gia quản lý, điều hành các tổ chức kinh tế này.

Việc làm thêm ngoài giờ giúp giáo viên cải thiện thu nhập nhưng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật (ảnh minh họa)

Ví dụ thực tế: Một giáo viên dạy môn Vật lý tại trường THPT công lập hoàn toàn có thể ký hợp đồng thỉnh giảng tại một trung tâm bồi dưỡng văn hóa vào buổi tối hoặc cuối tuần. Tuy nhiên, giáo viên này phải đảm bảo việc giảng dạy tại trung tâm không làm ảnh hưởng đến chất lượng công tác tại trường, đồng thời phải báo cáo và được Hiệu trưởng nhà trường phê duyệt trước khi thực hiện.

Những điều kiện "ngặt nghèo" và lằn ranh đỏ không thể bước qua

Mặc dù pháp luật có những "lối mở" nhất định, nhưng giáo viên cũng cần đặc biệt lưu ý đến các giới hạn được quy định tại Điều 13 Luật Viên chức 2010 về quyền của viên chức trong hoạt động nghề nghiệp. Mọi hoạt động làm thêm, kinh doanh bên ngoài phải đảm bảo không gây xung đột lợi ích với công việc chính và không vi phạm đạo đức nhà giáo.

Đặc biệt, đối với hoạt động dạy thêm, học thêm – một vấn đề vô cùng nhạy cảm trong ngành giáo dục – giáo viên phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Cụ thể:

• Không được dạy thêm đối với học sinh tiểu học (trừ các trường hợp đặc thù như nghệ thuật, thể dục thể thao, rèn luyện kỹ năng sống).
• Không được dạy thêm cho học sinh mà mình đang dạy chính khóa trên lớp khi chưa được sự cho phép của cơ quan quản lý có thẩm quyền.
• Tuyệt đối không được dùng bất kỳ hình thức nào để ép buộc, lôi kéo học sinh tham gia các lớp học thêm ngoài giờ do mình tổ chức hoặc giảng dạy.

Căn cứ tuyển dụng viên chức giáo dục theo quy định mới nhất

Bên cạnh các quy định về quyền lợi và nghĩa vụ trong quá trình công tác, quy trình tuyển dụng giáo viên vào ngành cũng có những bước chuyển dịch quan trọng hướng tới sự minh bạch và công bằng. Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 115/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 1 Điều 1 Nghị định 85/2023/NĐ-CP), việc tuyển dụng viên chức giáo dục phải căn cứ vào:

1. Nhu cầu công việc thực tế của từng cơ sở giáo dục.
2. Vị trí việc làm đã được phê duyệt.
3. Tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp tương ứng với từng cấp học.
4. Quỹ tiền lương của đơn vị sự nghiệp công lập.

Sự điều chỉnh này giúp chuẩn hóa quy trình đầu vào, hạn chế tối đa các tiêu cực trong tuyển dụng, đồng thời mở ra cơ hội công bằng cho những ứng viên có năng lực chuyên môn cao và tâm huyết với sự nghiệp trồng người. Kế hoạch tuyển dụng của các địa phương phải được công khai rộng rãi, nêu rõ số lượng chỉ tiêu, tiêu chuẩn điều kiện đăng ký dự tuyển, hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển để người dân và xã hội cùng giám sát.

Tóm lại, pháp luật Việt Nam hiện hành luôn tạo điều kiện tốt nhất để giáo viên phát triển năng lực và cải thiện đời sống kinh tế. Tuy nhiên, tự do luôn đi kèm với trách nhiệm. Việc hiểu đúng, áp dụng đúng các quy định pháp luật không chỉ giúp các thầy cô tự tin vững bước trên con đường sự nghiệp mà còn góp phần giữ gìn hình ảnh cao đẹp, uy nghiêm của người giáo viên nhân dân trong mắt học sinh và xã hội.