Trong tâm thức của nhiều người lao động, con số 20 năm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) giống như một "ngưỡng cửa" quyết định vận mệnh tài chính khi về già. Câu hỏi đặt ra là: Nếu vì lý do khách quan mà không thể đi hết chặng đường dài ấy, liệu số tiền mồ hôi nước mắt đã đóng góp có bị mất trắng? Câu trả lời là KHÔNG. Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay đã thiết lập những cơ chế bảo vệ đa tầng để đảm bảo quyền lợi cho người lao động ngay cả khi họ chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu thông thường.

1. Rút bảo hiểm xã hội một lần: Giải pháp tài chính tức thời

Đây là quyền lợi phổ biến nhất mà người lao động thường hướng tới khi dừng tham gia hệ thống bảo hiểm sớm. Theo quy định tại khoản 1 Điều 60 và khoản 1 Điều 77 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, kết hợp với khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 93/2015/QH13, người lao động đóng BHXH chưa đủ 20 năm có thể nhận trợ cấp một lần nếu thuộc các trường hợp như: nghỉ việc sau 01 năm không tiếp tục đóng, đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ năm đóng, ra nước ngoài định cư hoặc mắc bệnh hiểm nghèo.

Cách tính số tiền này được quy định chi tiết tại khoản 2 Điều 8 Nghị định 115/2015/NĐ-CP. Cụ thể, mỗi năm đóng BHXH trước 2014 được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương; từ 2014 trở đi là 02 tháng. Đây là một khoản tích lũy đáng kể giúp người lao động giải quyết các khó khăn tài chính trước mắt hoặc tái đầu tư vào các kế hoạch cá nhân khác.

2. Cơ hội hưởng lương hưu cho các trường hợp đặc biệt

Dù quy tắc chung là 20 năm, nhưng pháp luật vẫn dành sự ưu tiên cho một số nhóm đối tượng đặc thù. Theo Điều 54 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 (được sửa đổi bởi Điều 219 Bộ luật Lao động 2019), lao động nữ là cán bộ, công chức cấp xã hoặc người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã chỉ cần có từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm đóng BHXH và đủ tuổi nghỉ hưu là đã có thể nhận lương hưu hàng tháng.

Điều này cho thấy tính nhân văn của chính sách, không cào bằng mọi đối tượng mà có sự xem xét đến tính chất công việc và đóng góp của người lao động ở cơ sở. Mức hưởng sẽ được tính tỷ lệ thuận với số năm đóng góp, đảm bảo một nguồn thu nhập ổn định khi về già.

3. Chế độ tử tuất: Điểm tựa cho người thân

Một quyền lợi vô cùng quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là chế độ tử tuất. Ngay cả khi chưa đóng đủ 20 năm, nếu người lao động chẳng may qua đời, thân nhân vẫn được hưởng các khoản trợ cấp thiết thực. Cụ thể:

• Trợ cấp mai táng: Bằng 10 lần mức lương cơ sở tại tháng người lao động chết.
• Trợ cấp tuất: Tùy vào điều kiện của thân nhân mà có thể hưởng trợ cấp tuất hàng tháng hoặc trợ cấp tuất một lần.

Đây là sự chia sẻ rủi ro của cộng đồng và Nhà nước, giúp gia đình người lao động vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu người lao động đã rút BHXH một lần trước đó thì các quyền lợi tử tuất này sẽ không còn hiệu lực.

Lời khuyên từ chuyên gia: Trước khi quyết định rút BHXH một lần, người lao động nên cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích trước mắt và sự bảo hộ lâu dài. Nếu có thể, hãy bảo lưu thời gian đóng để cộng dồn khi có điều kiện tiếp tục tham gia, nhằm hướng tới mục tiêu cao nhất là có lương hưu và thẻ bảo hiểm y tế miễn phí khi về già.