Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, việc minh bạch và chính xác hóa dữ liệu từ cấp cơ sở trở thành yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết. Luật Thống kê 2015 sau một thập kỷ thi hành đã bộc lộ những điểm cần hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn quản lý mới. Chính vì vậy, việc ban hành Luật Thống kê sửa đổi 2025 (số 138/2025/QH15) được xem là bước đi chiến lược nhằm củng cố "xương sống" dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng vững chắc cho việc hoạch định chính sách vĩ mô.

Hệ thống thông tin thống kê cấp xã: "Cánh tay nối dài" của dữ liệu quốc gia

Một trong những điểm mới nổi bật nhất của Luật sửa đổi lần này nằm ở việc tái cấu trúc hệ thống thông tin thống kê tại đơn vị hành chính cấp xã. Theo quy định mới tại Điều 16 Luật Thống kê 2015 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Thống kê sửa đổi 2025), hệ thống này không chỉ đơn thuần là nơi thu thập số liệu thô mà còn phải phản ánh toàn diện, sinh động tình hình kinh tế - xã hội chủ yếu của địa phương.

"Hệ thống thông tin thống kê cấp xã gồm thông tin do cơ quan thống kê cơ sở thực hiện và thông tin từ các cơ quan chuyên môn, Tòa án, Viện kiểm sát khu vực, bảo hiểm xã hội... cung cấp để tổng hợp chung."

Việc phân định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan thống kê cơ sở trong việc quản lý hệ thống thông tin giúp tăng cường tính kỷ luật, tính bảo mật và độ tin cậy của số liệu. Điều này giúp các cấp lãnh đạo từ Trung ương đến địa phương có cái nhìn sát thực nhất về đời sống người dân, từ đó đưa ra các chính sách an sinh xã hội, phát triển hạ tầng phù hợp và kịp thời.

Đồng bộ hệ thống chỉ tiêu thống kê cấp tỉnh và cấp xã

Luật Thống kê sửa đổi 2025 cũng đặc biệt chú trọng đến tính đồng bộ thông qua việc điều chỉnh Điều 22 Luật Thống kê 2015 về hệ thống chỉ tiêu thống kê cấp tỉnh, cấp xã. Giờ đây, hệ thống chỉ tiêu cấp tỉnh và cấp xã không còn hoạt động độc lập, cát cứ mà phải là một phần hữu cơ, hình thành nên hệ thống thông tin thống kê bộ, ngành và quốc gia thống nhất.

Những thay đổi then chốt bao gồm:

• Tính tương thích cao: Các chỉ tiêu phải được xây dựng phù hợp với hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia, đảm bảo dữ liệu có thể kết nối, chia sẻ và so sánh được giữa các địa phương và các thời kỳ.
• Thẩm quyền ban hành rõ ràng: Bộ trưởng Bộ Tài chính được giao trách nhiệm ban hành hệ thống chỉ tiêu thống kê cấp tỉnh, cấp xã, tạo sự thống nhất cao trên phạm vi cả nước, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới của ngành thống kê.
• Phối hợp liên ngành chặt chẽ: Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để phân công, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng chế độ báo cáo thống kê định kỳ, giảm thiểu gánh nặng báo cáo cho cấp cơ sở.

Định hướng phát triển và hiện đại hóa công tác thống kê cơ sở

Việc hiện đại hóa công tác thống kê không chỉ giúp tiết kiệm nguồn lực, thời gian mà còn loại bỏ triệt để tình trạng "số liệu ảo" hoặc chồng chéo giữa các ngành. Định hướng xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê cấp xã mới sẽ tập trung mở rộng số lượng chỉ tiêu, tăng cường các chỉ tiêu phân công cho Thống kê cơ sở làm đơn vị chủ trì, đồng thời bổ sung các chỉ tiêu về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, hiệu quả kinh tế và các vấn đề xã hội, môi trường sát với thực tiễn địa bàn cơ sở.

Với việc ban hành và chuẩn bị có hiệu lực của Luật Thống kê sửa đổi 2025, Việt Nam đang tiến những bước dài và vững chắc hơn đến mục tiêu quản trị quốc gia bằng dữ liệu số, minh bạch, hiệu quả và kiến tạo phát triển bền vững.