Việc thay đổi họ, tên không chỉ đơn thuần là thay đổi một danh xưng mà còn liên quan mật thiết đến quyền nhân thân và các giấy tờ pháp lý tùy thân của mỗi cá nhân. Đối với người đã trưởng thành (trên 18 tuổi), pháp luật Việt Nam quy định khá cởi mở nhưng cũng rất chặt chẽ về các trường hợp được phép thay đổi.

1. Người trên 18 tuổi có được tự do thay đổi họ tên?

Theo quy định tại Điều 27 và Điều 28 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ, tên trong các trường hợp cụ thể. Đáng chú ý, luật không giới hạn độ tuổi tối đa để thực hiện quyền này.

Các trường hợp phổ biến bao gồm:

• Thay đổi họ từ họ cha sang họ mẹ hoặc ngược lại.
• Thay đổi tên khi tên cũ gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, danh dự hoặc quyền lợi hợp pháp.
• Thay đổi họ tên sau khi xác định lại nguồn gốc huyết thống hoặc sau khi thôi làm con nuôi.
• Thay đổi tên sau khi xác định lại giới tính hoặc chuyển giới.

"Việc thay đổi họ, tên không làm chấm dứt, thay đổi quyền, nghĩa vụ dân sự được xác lập theo họ, tên cũ."

2. Quy trình và thủ tục thực hiện tại cơ quan chức năng

Khi đã xác định mình thuộc trường hợp được phép thay đổi, công dân cần thực hiện theo các bước hướng dẫn tại Luật Hộ tịch 2014.

2.1 Chuẩn bị hồ sơ pháp lý

Căn cứ Điều 28 và Điều 47 Luật Hộ tịch 2014, hồ sơ bao gồm:

• Tờ khai thay đổi hộ tịch: Theo mẫu quy định của Bộ Tư pháp.
• Giấy khai sinh bản chính: Để cán bộ ghi chú nội dung thay đổi.
• Giấy tờ chứng minh: Các văn bản liên quan đến lý do thay đổi (ví dụ: Quyết định công nhận cha mẹ con, giấy tờ chứng minh việc chuyển giới...).
• Giấy tờ tùy thân: Xuất trình Căn cước công dân để đối chiếu.

2.2 Cơ quan có thẩm quyền giải quyết

Theo khoản 2 Điều 46 Luật Hộ tịch 2014, đối với người từ đủ 14 tuổi trở lên cư trú trong nước, thẩm quyền giải quyết thuộc về Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú của cá nhân đó.

2.3 Thời hạn và lệ phí

Thời gian giải quyết thông thường là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Trường hợp cần xác minh thêm, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 06 ngày làm việc.

Về lệ phí, mức thu sẽ do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định tùy theo từng địa phương. Thông thường, mức phí này dao động từ 25.000 đồng đến 50.000 đồng cho mỗi trường hợp.

3. Những lưu ý quan trọng sau khi đổi tên

Sau khi nhận được trích lục thay đổi hộ tịch, công dân cần chủ động thực hiện việc điều chỉnh thông tin trên các giấy tờ liên quan khác như: Thẻ Căn cước công dân, Hộ chiếu, Sổ bảo hiểm xã hội, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, các tài khoản ngân hàng... để đảm bảo tính thống nhất và thuận tiện trong các giao dịch dân sự sau này.