Thờ cúng liệt sĩ không chỉ là nét đẹp trong truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam mà còn là vấn đề được pháp luật quy định chặt chẽ nhằm đảm bảo quyền lợi và sự tôn nghiêm đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Vậy theo quy định hiện hành, ai là người được giao trọng trách này và việc ủy quyền thờ cúng được thực hiện ra sao?

Ai là người có quyền thờ cúng liệt sĩ theo pháp luật hiện hành?

Việc xác định người thờ cúng liệt sĩ có ý nghĩa quan trọng trong việc thực hiện các chế độ ưu đãi của Nhà nước. Theo quy định tại Pháp lệnh ưu đãi người có công với Cách mạng 2020, người thờ cúng liệt sĩ có thể thuộc một trong các nhóm đối tượng sau:

• Thân nhân của liệt sĩ: Bao gồm cha đẻ, mẹ đẻ, vợ hoặc chồng, con (con đẻ, con nuôi) hoặc người có công nuôi liệt sĩ.
• Người được ủy quyền: Trong trường hợp liệt sĩ không còn thân nhân hưởng trợ cấp hàng tháng, người được giao hoặc ủy quyền sẽ đảm nhiệm việc thờ cúng.
• Cơ quan, đơn vị: Trong một số trường hợp đặc biệt không xác định được người thờ cúng cá nhân, Nhà nước sẽ giao cho cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm.

Cụ thể, tại khoản 4 Điều 15 Pháp lệnh ưu đãi người có công với Cách mạng 2020 nêu rõ:

"4. Liệt sĩ không còn thân nhân hưởng trợ cấp tuất hằng tháng theo quy định tại khoản 3 Điều 16 của Pháp lệnh này thì người được giao, ủy quyền thờ cúng liệt sĩ được hưởng trợ cấp thờ cúng liệt sĩ."

Quy định chi tiết về việc ủy quyền thờ cúng liệt sĩ

Để hướng dẫn chi tiết, Nghị định 131/2021/NĐ-CP đã đưa ra các kịch bản cụ thể tại khoản 6 Điều 28:

Trường hợp liệt sĩ còn thân nhân

Nếu liệt sĩ vẫn còn các thân nhân như cha, mẹ, vợ/chồng hoặc con, thì người hưởng trợ cấp thờ cúng phải là người được các thân nhân này ủy quyền bằng văn bản. Điều này nhằm đảm bảo sự đồng thuận trong gia đình và tránh các tranh chấp không đáng có.

Trường hợp chỉ còn con liệt sĩ

Nếu liệt sĩ có nhiều con, các con phải thống nhất ủy quyền cho một người. Trường hợp chỉ còn một người con duy nhất thì người đó mặc nhiên là người thờ cúng mà không cần văn bản ủy quyền. Tuy nhiên, nếu người con này muốn giao cho người khác thờ cúng thì vẫn phải làm văn bản ủy quyền theo quy định.

Trường hợp không còn thân nhân gần

Khi liệt sĩ không còn thân nhân thuộc hàng thừa kế thứ nhất hoặc thân nhân duy nhất bị mất năng lực hành vi dân sự, cư trú nước ngoài, quyền ủy quyền sẽ thuộc về những người ở hàng thừa kế tiếp theo quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự 2015. Cụ thể là anh, chị, em ruột hoặc ông bà nội, ngoại của liệt sĩ.

Hồ sơ và thủ tục hưởng trợ cấp thờ cúng liệt sĩ mới nhất

Để được hưởng chế độ trợ cấp, người thờ cúng cần thực hiện các bước theo quy định tại Điều 28 Nghị định 131/2021/NĐ-CP như sau:

Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ

Người thờ cúng lập hồ sơ gửi UBND cấp xã nơi cư trú, bao gồm:

• Đơn đề nghị hưởng trợ cấp (có xác nhận của UBND xã).
• Văn bản ủy quyền hợp lệ của các thân nhân hoặc người có quyền ủy quyền.
• Bản sao chứng thực Bằng “Tổ quốc ghi công”.

Bước 2: Thẩm định và giải quyết

Quy trình luân chuyển hồ sơ được thực hiện qua các cấp:

• UBND cấp xã: Kiểm tra và lập danh sách gửi Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội (trong 05 ngày làm việc).
• Phòng LĐ-TB&XH: Tổng hợp và gửi Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (trong 07 ngày làm việc).
• Sở LĐ-TB&XH: Đối chiếu hồ sơ gốc và ra quyết định trợ cấp (trong 12 ngày làm việc).

Việc nắm rõ các quy định về người thờ cúng liệt sĩ không chỉ giúp các gia đình thực hiện đúng nghĩa vụ tâm linh mà còn đảm bảo các chính sách ưu đãi của Nhà nước đến đúng đối tượng, thể hiện sự trân trọng đối với những đóng góp to lớn của các anh hùng liệt sĩ.