Ngành xây dựng Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng với sự ra đời của Thông tư 34/2026/TT-BXD, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Văn bản này không chỉ đơn thuần là một sự sửa đổi, bổ sung mà là một cuộc "đại phẫu" toàn diện, thay thế hoàn toàn các quy định về phân cấp công trình xây dựng đã tồn tại trước đó, đặc biệt là Thông tư 06/2021/TT-BXD (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 02/2025/TT-BXD). Sự thay đổi này hứa hẹn sẽ định hình lại cách thức quản lý và phát triển các dự án xây dựng tại Việt Nam trong những năm tới.

1. Bức tranh toàn cảnh về sự thay đổi pháp lý: Từ "phân cấp" đến "cấp công trình"

Điểm đáng chú ý đầu tiên của Thông tư 34/2026/TT-BXD là sự thay đổi trong tên gọi và cách tiếp cận. Thay vì "quy định về phân cấp công trình xây dựng và hướng dẫn áp dụng trong quản lý hoạt động đầu tư xây dựng" như Thông tư 06/2021/TT-BXD, văn bản mới mang tên "quy định chi tiết về cấp công trình xây dựng phục vụ quản lý hoạt động xây dựng". Sự thay đổi này không chỉ là về từ ngữ mà còn phản ánh một triết lý quản lý mới, tập trung hơn vào việc xác định cấp công trình một cách rõ ràng, phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý hoạt động xây dựng theo tinh thần của Luật Xây dựng 2025, số 135/2025/QH15.

Theo điểm a khoản 2 Điều 6 Luật Xây dựng 2025, cấp công trình xây dựng phục vụ quản lý hoạt động xây dựng được xác định căn cứ vào quy mô, mức độ quan trọng, thông số kỹ thuật của công trình, bao gồm cấp đặc biệt, cấp I, cấp II, cấp III, cấp IV. Bộ trưởng Bộ Xây dựng có trách nhiệm quy định chi tiết điểm này.

Điều này cho thấy Thông tư 34/2026/TT-BXD là văn bản cụ thể hóa các quy định của Luật, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong hệ thống pháp luật về xây dựng.

2. Những điểm nhấn đột phá trong quy định mới

Thông tư 34/2026/TT-BXD mang đến nhiều bổ sung quan trọng, giải quyết những vướng mắc và cập nhật các xu hướng mới trong ngành xây dựng:

2.1. Nguyên tắc xác định cấp công trình được làm rõ hơn

• Công trình thuộc dự án thành phần không phải là dự án thành phần độc lập: Thông tư mới bổ sung nguyên tắc xác định cấp công trình cho các trường hợp này. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các dự án lớn, phức tạp, có nhiều hạng mục liên kết nhưng không hoàn toàn độc lập, giúp việc phân loại và quản lý trở nên chính xác hơn. Trước đây, Thông tư 02/2025/TT-BXD đã bổ sung quy định về dự án phân kỳ đầu tư, nhưng Thông tư 34/2026/TT-BXD có thể đi sâu hơn vào các dự án thành phần không độc lập, đảm bảo không bỏ sót hay áp dụng sai cấp công trình.
• Công trình hiện hữu được mở rộng: Quy định mới yêu cầu xác định lại cấp công trình nếu việc mở rộng làm thay đổi tiêu chí phân cấp. Mặc dù khoản 4 Điều 2 Thông tư 06/2021/TT-BXD đã đề cập đến việc sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, nhưng việc nhấn mạnh "mở rộng" và "thay đổi tiêu chí" trong Thông tư mới sẽ giúp các chủ đầu tư và cơ quan quản lý có cơ sở rõ ràng hơn khi đánh giá lại cấp công trình, tránh những rủi ro pháp lý và kỹ thuật.
• Công việc bảo trì không làm thay đổi kết cấu chịu lực: Một điểm mới đáng chú ý là quy định các công việc bảo trì không làm thay đổi kết cấu chịu lực thì không áp dụng cấp công trình. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng hành chính cho các hoạt động bảo trì thông thường, tập trung nguồn lực vào việc quản lý các công trình có yếu tố rủi ro cao hơn.

2.2. Mở rộng phạm vi áp dụng cấp công trình: Hướng tới tương lai số

Phạm vi áp dụng cấp công trình theo Thông tư 34/2026/TT-BXD được mở rộng đáng kể, đặc biệt là trong bối cảnh chuyển đổi số của ngành xây dựng:

• Xác định thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng: Thông tư mới sẽ cụ thể hóa việc áp dụng cấp công trình để xác định thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng, giúp quy trình này trở nên minh bạch và hiệu quả hơn.
• Áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) và các giải pháp công nghệ số: Đây là một trong những điểm đột phá nhất. Việc tích hợp BIM và công nghệ số vào quy định về cấp công trình cho thấy tầm nhìn chiến lược của Bộ Xây dựng trong việc hiện đại hóa ngành. Các công trình có cấp độ nhất định sẽ bắt buộc phải áp dụng BIM, thúc đẩy việc sử dụng công nghệ tiên tiến để nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của dự án.

• Xác định điều kiện kinh nghiệm nghề nghiệp của cá nhân hành nghề xây dựng: Thông tư sẽ làm rõ hơn việc cấp công trình ảnh hưởng đến điều kiện kinh nghiệm của các cá nhân hành nghề, đảm bảo rằng những người tham gia vào các dự trình có cấp độ phức tạp cao phải có đủ năng lực và kinh nghiệm cần thiết.

3. Quy định chuyển tiếp: Đảm bảo sự liền mạch và ổn định

Để tránh gây xáo trộn cho các dự án đang triển khai, Thông tư 34/2026/TT-BXD cũng có các quy định chuyển tiếp rõ ràng tại Điều 5. Theo đó:

• Trường hợp hồ sơ đã đủ điều kiện thẩm định trước ngày 01/7/2026, việc xác định cấp công trình sẽ tiếp tục thực hiện theo quy định tại thời điểm trình thẩm định.
• Ngược lại, nếu hồ sơ chưa đủ điều kiện thẩm định hoặc kết quả thẩm định chưa đủ điều kiện để trình phê duyệt, việc xác định và áp dụng cấp công trình phải thực hiện theo quy định mới của Thông tư 34/2026/TT-BXD.

Quy định này giúp các chủ đầu tư và nhà thầu có lộ trình rõ ràng để thích ứng với những thay đổi, đồng thời đảm bảo tính liên tục và ổn định trong hoạt động đầu tư xây dựng.

Kết luận

Thông tư 34/2026/TT-BXD là một văn bản pháp lý quan trọng, đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của ngành xây dựng Việt Nam. Với những quy định mới về phân cấp công trình, đặc biệt là việc tích hợp BIM và công nghệ số, Thông tư này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn mở ra kỷ nguyên mới cho sự phát triển bền vững và hiện đại của các dự án xây dựng. Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này cần chủ động nghiên cứu và cập nhật để nắm bắt cơ hội và tuân thủ đúng quy định pháp luật.