Hòa giải ở cơ sở từ lâu đã trở thành “cầu nối” quan trọng giúp giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong đời sống cộng đồng cư dân, giữ gìn sự đoàn kết tình làng nghĩa xóm. Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 kế thừa và phát triển các nền tảng của Luật hòa giải ở cơ sở năm 2013 với nhiều quy định rõ ràng, chặt chẽ nhằm nâng cao hiệu quả công tác hòa giải trong tình hình mới.

1. Luật Hòa giải ở cơ sở 2026 áp dụng cho những địa bàn nào?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật hòa giải ở cơ sở, hòa giải ở cơ sở được hiểu là việc hòa giải viên cùng người được mời tham gia hòa giải tiến hành hỗ trợ, giúp đỡ các bên tranh chấp đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp hoặc vi phạm pháp luật phát sinh.

Hoạt động hòa giải này được triển khai trực tiếp tại các đơn vị cộng đồng dân cư gắn liền với đời sống hàng ngày của người dân, bao gồm: thôn, xóm, làng, ấp, bản, buôn, bon, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khối phố, khóm và tiểu khu.

Đặc biệt, tại khoản 2 Điều 1 Luật hòa giải ở cơ sở cũng xác định ranh giới rất rõ ràng: đạo luật này không áp dụng đối với các hoạt động hòa giải tố tụng hoặc chuyên ngành khác như hòa giải tại Tòa án, Trọng tài thương mại, Hòa giải thương mại, Hòa giải lao động hay hòa giải hành chính tại Ủy ban nhân dân cấp xã.

2. Phạm vi hòa giải: Những tranh chấp nào không được tổ hòa giải tiếp nhận?

Một trong những điểm then chốt mà người dân và các hòa giải viên cần lưu ý chính là phạm vi các vụ việc được phép tiến hành hòa giải. Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật hòa giải ở cơ sở, việc hòa giải được thực hiện đối với các mâu thuẫn, tranh chấp nội bộ dân cư, ngoại trừ các trường hợp sau đây tuyệt đối KHÔNG thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở:

• Tranh chấp xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc: Các vụ việc có nguy cơ gây ảnh hưởng xấu đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội hoặc lợi ích công cộng.
• Giao dịch dân sự vi phạm điều cấm hoặc trái đạo đức: Các tranh chấp phát sinh từ các thỏa thuận, hợp đồng có nội dung vi phạm điều cấm của luật hoặc trái với chuẩn mực đạo đức xã hội.
• Hành vi vi phạm bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý hành chính: Các vụ việc có dấu hiệu tội phạm hoặc vi phạm hành chính phải bị xử lý theo quy định của pháp luật xử lý vi phạm hành chính, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
• Các mâu thuẫn, tranh chấp khác mà pháp luật chuyên ngành quy định không được hòa giải ở cơ sở.

3. Nguyên tắc “vàng” trong hoạt động hòa giải và quy định bảo mật

Để đảm bảo tính công bằng và xây dựng niềm tin trong nhân dân, Điều 4 Luật hòa giải ở cơ sở nhấn mạnh hoạt động hòa giải phải tuân thủ nguyên tắc tự nguyện tuyệt đối. Nghiêm cấm mọi hành vi bắt buộc, áp đặt hoặc gượng ép các bên phải tham gia hay chấp nhận phương án hòa giải.

Quá trình hòa giải phải bảo đảm tính khách quan, công bằng, kịp thời, “có lý, có tình”, đồng thời phải tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng yếu thế trong xã hội như trẻ em, phụ nữ, người khuyết tật, người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, quy định về bảo mật thông tin tại Điều 5 Luật hòa giải ở cơ sở cũng được thắt chặt. Việc ghi chép trong quá trình hòa giải chỉ phục vụ duy nhất cho công tác hòa giải và phải được bảo mật tuyệt đối. Việc tự ý ghi âm, ghi hình buổi hòa giải khi các bên chưa có thỏa thuận đồng ý là hành vi bị nghiêm cấm. Mọi cá nhân, tổ chức vi phạm quy định bảo mật này sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

4. Đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo đảm kinh phí cho hòa giải cơ sở

Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số, Điều 6 Luật hòa giải ở cơ sở khuyến khích mạnh mẽ việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số cũng như trang bị các phương tiện kỹ thuật hiện đại cho công tác hòa giải tại địa phương.

Đồng thời, Điều 7 Luật hòa giải ở cơ sở khẳng định Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm kinh phí hoạt động cho công tác hòa giải ở cơ sở từ ngân sách nhà nước, đồng thời mở đường khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân đóng góp nguồn lực tài chính hợp pháp để hỗ trợ và nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải tại cơ sở.

Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 được ban hành ngày 24/8/2026 và sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027, hứa hẹn tạo hành lang pháp lý vững chắc cho công tác giữ gìn an ninh trật tự, thắt chặt tình đoàn kết tại từng địa bàn dân cư trên cả nước.