Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, án lệ không chỉ là những bản án mẫu mực mà còn là kim chỉ nam giúp các Thẩm phán giải quyết những vụ việc tương tự một cách thống nhất. Đặc biệt, kể từ khi Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã công bố nhiều án lệ quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định còn mang tính nguyên tắc.

Tổng hợp các án lệ tiêu biểu căn cứ vào Bộ luật Dân sự 2015

Dưới đây là danh sách 5 án lệ điển hình thường xuyên được áp dụng trong các tranh chấp dân sự hiện nay:

1. Án lệ số 26/2018/AL về thời hiệu chia di sản thừa kế

Án lệ này giải quyết vấn đề hóc búa về thời điểm bắt đầu tính thời hiệu và thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế là bất động sản. Căn cứ pháp lý cốt lõi là khoản 1 Điều 623 của Bộ luật Dân sự 2015.

2. Án lệ số 72/2024/AL về di sản thừa kế là quyền sử dụng đất

Đây là án lệ mới nhất giúp xác định di sản thừa kế trong trường hợp di chúc không ghi rõ diện tích đất cụ thể. Án lệ này làm rõ cách áp dụng các Điều 624, Điều 630 và Điều 634 của Bộ luật Dân sự 2015.

3. Án lệ số 69/2023/AL về thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA)

Án lệ này khẳng định thẩm quyền của Trọng tài thương mại trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến thỏa thuận bảo mật và không cạnh tranh, dựa trên tinh thần tự do thỏa thuận tại khoản 2 Điều 3 của Bộ luật Dân sự 2015.

4. Án lệ số 67/2023/AL về chia tài sản chung bằng hiện vật

Xác định người được ưu tiên nhận hiện vật khi chia tài sản chung, đảm bảo tính công bằng và giá trị sử dụng của tài sản theo Điều 209 và Điều 219 của Bộ luật Dân sự 2015.

5. Án lệ số 55/2022/AL về hiệu lực hợp đồng vi phạm hình thức

Công nhận hiệu lực của hợp đồng dù vi phạm điều kiện về hình thức nếu các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ. Đây là sự vận dụng linh hoạt Điều 129, khoản 1 Điều 502 và điểm b khoản 1 Điều 688 của Bộ luật Dân sự 2015.

Khái niệm và tiêu chí lựa chọn án lệ tại Việt Nam

Theo quy định tại Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao:

"Án lệ là những lập luận, phán quyết trong bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án về một vụ việc cụ thể được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn và được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao công bố là án lệ để các Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử."

Để trở thành án lệ, một bản án phải đáp ứng các tiêu chí khắt khe như: có giá trị làm rõ quy định pháp luật còn cách hiểu khác nhau, có tính chuẩn mực và có giá trị hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trên toàn quốc.

Việc nắm vững danh sách các án lệ căn cứ vào Bộ luật Dân sự 2015 không chỉ giúp các luật sư, thẩm phán trong công tác chuyên môn mà còn giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình một cách hiệu quả nhất.