Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, xu hướng "nghề tay trái" hay vừa đi làm công sở vừa kinh doanh riêng đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội gia tăng thu nhập là những trách nhiệm pháp lý về thuế mà không phải ai cũng nắm rõ. Việc hiểu sai hoặc kê khai thiếu thuế thu nhập cá nhân (TNCN) có thể dẫn đến những khoản phạt không đáng có.

Phân định rõ hai nguồn thu nhập chịu thuế

Theo quy định hiện hành, cá nhân có thu nhập từ hai nguồn này sẽ phải chịu thuế theo hai cơ chế hoàn toàn khác nhau. Thu nhập từ tiền lương, tiền công được tính theo biểu thuế lũy tiến từng phần, trong khi thu nhập từ kinh doanh được tính dựa trên doanh thu và tỷ lệ thuế suất cố định tùy theo ngành nghề.

1. Thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công

Đây là khoản thu nhập phát sinh từ hợp đồng lao động. Căn cứ theo Thông tư 111/2013/TT-BTC, số thuế phải nộp được xác định sau khi đã trừ đi các khoản bảo hiểm bắt buộc và các khoản giảm trừ gia cảnh.

Đặc biệt, theo Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14, mức giảm trừ gia cảnh hiện nay được áp dụng như sau:

- Mức giảm trừ đối với đối tượng nộp thuế là 11 triệu đồng/tháng (132 triệu đồng/năm);
- Mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu đồng/tháng.

Như vậy, nếu tổng thu nhập từ lương của bạn sau khi trừ bảo hiểm mà dưới 11 triệu đồng (và không có người phụ thuộc), bạn chưa phải nộp thuế TNCN cho phần thu nhập này.

2. Thuế đối với thu nhập từ kinh doanh riêng

Dù bạn bán hàng online, mở cửa hàng nhỏ hay làm đại lý, thu nhập này sẽ được điều chỉnh bởi Thông tư 40/2021/TT-BTC. Điểm khác biệt lớn nhất là thu nhập kinh doanh không được áp dụng giảm trừ gia cảnh.

Cá nhân kinh doanh chỉ phải nộp thuế khi tổng doanh thu trong năm dương lịch đạt trên 100 triệu đồng. Khi đó, số thuế TNCN phải nộp được tính theo công thức:

Số thuế TNCN phải nộp = Doanh thu tính thuế TNCN x Tỷ lệ thuế TNCN

Tỷ lệ thuế suất này dao động từ 0,5% đến 5% tùy vào lĩnh vực kinh doanh (ví dụ: phân phối hàng hóa là 0,5%, dịch vụ là 2%, cho thuê tài sản là 5%).

Nguyên tắc "tách biệt" khi quyết toán thuế

Một sai lầm phổ biến là nhiều người tự cộng dồn doanh thu kinh doanh vào tiền lương để tính thuế lũy tiến. Điều này là sai quy định và thường dẫn đến việc nộp thừa thuế. Pháp luật quy định mỗi loại thu nhập có cách tính riêng và không được bù trừ lỗ giữa kinh doanh và tiền lương.

Lời khuyên từ chuyên gia:

• Lưu trữ hóa đơn: Đối với hoạt động kinh doanh, hãy giữ đầy đủ chứng từ đầu vào, đầu ra để làm căn cứ kê khai theo phương pháp khoán hoặc kê khai.
• Quyết toán đúng hạn: Thu nhập từ lương thường được cơ quan chi trả khấu trừ tại nguồn, nhưng nếu bạn có thu nhập từ nhiều nơi hoặc muốn hoàn thuế, bạn phải tự thực hiện quyết toán thuế TNCN trước ngày 30/4 hàng năm.
• Sử dụng công cụ số: Hiện nay Tổng cục Thuế đã cung cấp ứng dụng eTax Mobile, giúp cá nhân dễ dàng tra cứu và nộp thuế ngay trên điện thoại.

Việc tuân thủ nghĩa vụ thuế không chỉ là trách nhiệm công dân mà còn giúp bạn xây dựng hồ sơ tài chính minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch dân sự và vay vốn ngân hàng sau này.