Trong xã hội hiện đại, việc vợ chồng sau khi kết hôn nhưng vì lý do công việc hoặc điều kiện gia đình mà chưa thể nhập chung hộ khẩu, hoặc mỗi người cư trú ở một địa phương khác nhau là điều hết sức phổ biến. Tuy nhiên, khi mối quan hệ hôn nhân rạn nứt và đi đến quyết định chia tay, nhiều người lo lắng rằng việc không cùng hộ khẩu sẽ gây khó khăn hoặc làm kéo dài thời gian giải quyết thủ tục tại Tòa án.

Thực tế, theo quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2020, hộ khẩu chỉ là một trong những căn cứ để xác định nơi cư trú, không phải là rào cản ngăn cấm quyền tự do ly hôn của công dân. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về thủ tục ly hôn trong trường hợp này.

1. Thuận tình ly hôn khi khác hộ khẩu: Quyền thỏa thuận thuộc về vợ chồng

Ly hôn thuận tình là trường hợp cả hai vợ chồng cùng tự nguyện chấm dứt quan hệ hôn nhân và đã thỏa thuận được tất cả các vấn đề về con cái, tài sản. Theo quy định tại Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Tòa án sẽ công nhận thuận tình ly hôn nếu xét thấy hai bên thật sự tự nguyện.

Về thẩm quyền giải quyết, điểm h khoản 2 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 nêu rõ: Vợ chồng có quyền thỏa thuận lựa chọn Tòa án nơi cư trú, làm việc của một trong hai người để giải quyết yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn.

Như vậy: Dù vợ chồng không chung hộ khẩu, thậm chí một người ở Hà Nội, một người ở TP. Hồ Chí Minh, hai bạn vẫn có thể thỏa thuận nộp đơn tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi vợ hoặc chồng đang cư trú thực tế để thuận tiện nhất cho việc đi lại.

Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:

• Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn (theo mẫu của Tòa án);
• Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn;
• Bản sao chứng thực CMND/Căn cước công dân của cả hai;
• Bản sao chứng thực Sổ hộ khẩu của cả hai (để xác định thẩm quyền theo địa giới hành chính);
• Bản sao chứng thực Giấy khai sinh của con (nếu có);
• Giấy tờ về tài sản (nếu có yêu cầu Tòa án ghi nhận thỏa thuận).

2. Ly hôn đơn phương khi không cùng hộ khẩu: Xác định theo nơi cư trú bị đơn

Khác với thuận tình, ly hôn đơn phương (ly hôn theo yêu cầu của một bên) thường phát sinh tranh chấp. Theo Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, một bên có quyền yêu cầu ly hôn nếu có căn cứ về bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng.

Về thẩm quyền, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định: Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm vụ án dân sự.

Nguyên tắc: Bạn phải nộp đơn tại Tòa án nơi người kia (bị đơn) đang cư trú hoặc làm việc. Việc bạn và người đó không chung hộ khẩu hoàn toàn không ảnh hưởng đến việc thụ lý đơn, miễn là bạn xác định đúng địa chỉ cư trú thực tế của họ.

3. Giải quyết khó khăn khi không có sổ hộ khẩu của đối phương

Trong thực tế năm 2020, nhiều trường hợp ly hôn đơn phương gặp khó khăn vì người nộp đơn không giữ sổ hộ khẩu của người kia hoặc người kia cố tình che giấu nơi ở. Pháp luật quy định như sau:

"Trường hợp không rõ nơi cư trú, làm việc của bị đơn thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản giải quyết" - Theo Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Để chứng minh nơi cư trú khi không có hộ khẩu, bạn có thể xin xác nhận tạm trú (KT3) hoặc xác nhận của Công an xã/phường nơi người đó đang sinh sống thực tế. Đây là tài liệu quan trọng để Tòa án có căn cứ xác định thẩm quyền giải quyết vụ việc.

4. Quy trình giải quyết tại Tòa án năm 2020

Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, quy trình chung sẽ diễn ra qua các bước:

1. Nộp hồ sơ: Trực tiếp hoặc gửi qua bưu điện tới Tòa án có thẩm quyền.
2. Nộp án phí/lệ phí: Trong thời hạn 07 ngày kể từ khi nhận thông báo của Tòa án, bạn phải nộp tiền tạm ứng án phí tại cơ quan thi hành án dân sự.
3. Hòa giải: Đây là bước bắt buộc. Tòa án sẽ tiến hành hòa giải để vợ chồng đoàn tụ.
4. Mở phiên tòa/phiên họp: Nếu hòa giải không thành, Tòa án sẽ ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn (đối với việc dân sự) hoặc mở phiên tòa xét xử (đối với vụ án đơn phương).

Lời khuyên: Việc ly hôn khi khác hộ khẩu có thể tốn thêm thời gian ở khâu xác minh nơi cư trú. Do đó, người dân nên chủ động thu thập các giấy tờ chứng minh địa chỉ thực tế của đối phương trước khi nộp đơn để quá trình tố tụng diễn ra nhanh chóng hơn.

Hy vọng những thông tin trên đã giải tỏa được lo lắng của quý độc giả về vấn đề thủ tục ly hôn khi không cùng hộ khẩu. Nếu có vướng mắc cụ thể về tranh chấp tài sản hay quyền nuôi con, bạn nên tham khảo ý kiến của luật sư chuyên trách.