Trong quá trình công tác tại các đơn vị sự nghiệp công lập, vì nhiều lý do cá nhân khác nhau, viên chức có thể cần tạm nghỉ việc một thời gian mà không hưởng lương. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào việc xin nghỉ cũng được chấp thuận và thời gian nghỉ cũng có những giới hạn nhất định theo quy định của pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2021.

1. Điều kiện để viên chức được nghỉ việc không hưởng lương

Theo quy định tại Điều 13 Luật Viên chức 2010, viên chức được hưởng các chế độ nghỉ hàng năm, nghỉ lễ, nghỉ việc riêng theo quy định của pháp luật về lao động. Riêng đối với việc nghỉ không hưởng lương, khoản 4 Điều 13 của Luật này nêu rõ:

"Được nghỉ không hưởng lương trong trường hợp có lý do chính đáng và được sự đồng ý của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập."

Như vậy, để được nghỉ không lương, viên chức cần thỏa mãn đồng thời hai điều kiện: Có lý do chính đáng (như giải quyết việc gia đình, đi học tập nâng cao trình độ tự túc...) và phải được sự đồng ý của người đứng đầu đơn vị. Điều này có nghĩa là quyền quyết định cuối cùng thuộc về đơn vị sự nghiệp công lập dựa trên sự sắp xếp công việc thực tế.

2. Thời gian nghỉ việc không lương tối đa là bao nhiêu ngày?

Vì chế độ nghỉ của viên chức được thực hiện theo pháp luật về lao động, nên căn cứ vào Bộ luật Lao động 2019 (có hiệu lực từ 01/01/2021), thời gian nghỉ không lương được chia thành hai nhóm:

Nhóm nghỉ việc riêng không hưởng lương (Bắt buộc giải quyết)

Căn cứ khoản 2 Điều 115 Bộ luật Lao động 2019, viên chức được nghỉ không hưởng lương 01 ngày và phải thông báo với đơn vị trong các trường hợp:

• Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh, chị, em ruột chết;
• Cha hoặc mẹ kết hôn; anh, chị, em ruột kết hôn.

Nhóm nghỉ theo thỏa thuận (Không giới hạn tối đa)

Ngoài các trường hợp nêu trên, viên chức có thể thỏa thuận với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập để nghỉ không hưởng lương theo khoản 3 Điều 115 Bộ luật Lao động 2019. Pháp luật không quy định số ngày nghỉ tối đa cho trường hợp thỏa thuận này. Thời gian nghỉ dài hay ngắn hoàn toàn phụ thuộc vào sự thống nhất giữa viên chức và đơn vị, miễn là không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị.

3. Chế độ nghỉ ốm đau và dưỡng sức theo Luật Bảo hiểm xã hội

Cần lưu ý rằng, có những trường hợp viên chức nghỉ việc không hưởng lương từ đơn vị nhưng lại được hưởng trợ cấp từ quỹ Bảo hiểm xã hội. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014, thời gian nghỉ ốm đau tối đa trong một năm được quy định tại Điều 26 như sau:

• Làm việc trong điều kiện bình thường: Nghỉ 30 ngày (nếu đóng BHXH dưới 15 năm); 40 ngày (từ 15 đến dưới 30 năm); 60 ngày (từ đủ 30 năm trở lên).
• Làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại: Thời gian nghỉ tương ứng là 40, 50 và 70 ngày tùy theo thời gian đóng BHXH.
• Mắc bệnh cần chữa trị dài ngày: Tối đa 180 ngày tính cả ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết, ngày nghỉ hằng tuần.

Trong thời gian này, đơn vị sự nghiệp không trả lương mà cơ quan BHXH sẽ chi trả chế độ ốm đau cho viên chức. Sau khi hết thời hạn nghỉ ốm đau, nếu sức khỏe chưa hồi phục, viên chức còn được nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe từ 05 đến 10 ngày theo quy định tại Điều 29 Luật Bảo hiểm xã hội 2014.

4. Những lưu ý quan trọng khi viên chức xin nghỉ không lương

Việc nghỉ không hưởng lương dài ngày có thể ảnh hưởng đến một số quyền lợi của viên chức mà người lao động cần cân nhắc kỹ:

• Thời gian đóng BHXH: Nếu nghỉ việc từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì cả viên chức và đơn vị đều không phải đóng BHXH tháng đó. Thời gian này không được tính để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội sau này.
• Thời gian xét nâng lương: Thời gian nghỉ việc không hưởng lương thường không được tính vào thời gian để xét nâng bậc lương thường xuyên (trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định của Bộ Nội vụ).
• Đánh giá xếp loại: Nghỉ quá nhiều có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá, xếp loại chất lượng viên chức cuối năm.

Tóm lại, viên chức có quyền xin nghỉ không lương tối thiểu 01 ngày trong các trường hợp hiếu hỷ và có thể nghỉ dài ngày hơn nếu đạt được thỏa thuận với đơn vị. Tuy nhiên, mọi quyết định cần dựa trên sự hài hòa giữa nhu cầu cá nhân và lợi ích chung của đơn vị sự nghiệp công lập.