Việc chấp hành lệnh gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm thiêng liêng và bắt buộc của mỗi công dân. Tuy nhiên, thực tế không ít trường hợp vì những lý do khách quan mà công dân không thể có mặt đúng thời gian, địa điểm ghi trong lệnh gọi. Vậy trong trường hợp nào thì việc vắng mặt được coi là hợp pháp và không bị xử phạt hành chính hay truy cứu trách nhiệm hình sự?

Công dân cần nắm rõ các quy định về lý do chính đáng để tránh bị xử phạt đáng tiếc (ảnh minh họa)

Căn cứ pháp lý mới nhất về 'Lý do chính đáng'

Theo quy định tại Điều 4 Thông tư 07/2023/TT-BQP, Bộ Quốc phòng đã giải thích cụ thể các trường hợp được coi là có lý do chính đáng khi không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm ghi trong lệnh gọi kiểm tra hoặc khám sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự.

"Lý do chính đáng" là các trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến công dân không thể thực hiện đúng nghĩa vụ của mình theo lệnh gọi.

5 nhóm lý do giúp công dân không bị xử phạt

1. Bản thân người thực hiện nghĩa vụ gặp sự cố sức khỏe

Đây là trường hợp phổ biến nhất. Nếu người thực hiện nghĩa vụ quân sự bị ốm đau, tai nạn đột xuất hoặc trên đường đi đến địa điểm khám bị gặp sự cố y tế phải điều trị tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thì được coi là lý do chính đáng.

2. Thân nhân bị ốm đau, tai nạn nặng

Pháp luật Việt Nam luôn đề cao giá trị nhân văn và tình cảm gia đình. Do đó, nếu thân nhân (bao gồm: cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha mẹ vợ/chồng, người nuôi dưỡng hợp pháp, vợ/chồng, con cái) bị ốm đau hoặc tai nạn nặng đang phải điều trị tích cực, công dân có thể xin tạm hoãn để chăm sóc gia đình.

3. Gia đình có tang chế

Trong trường hợp thân nhân qua đời nhưng chưa tổ chức tang lễ hoặc tang lễ chưa kết thúc, công dân hoàn toàn có quyền vắng mặt tại buổi khám sức khỏe để lo hậu sự cho người thân.

4. Ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn

Nếu nhà ở của công dân hoặc thân nhân nằm trong vùng đang chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi thiên tai (lũ lụt, sạt lở...), dịch bệnh hoặc hỏa hoạn, làm đảo lộn cuộc sống và không thể di chuyển đến điểm khám, đây được xác nhận là trở ngại khách quan hợp lệ.

5. Lỗi từ phía cơ quan chức năng hoặc người khác cản trở

Một trường hợp khá đặc biệt là khi công dân không nhận được lệnh gọi do lỗi của người có trách nhiệm, hoặc lệnh gọi không ghi rõ thời gian, địa điểm. Ngoài ra, nếu có người khác cố tình thực hiện hành vi cản trở (như giữ người trái pháp luật) khiến công dân không thể đi khám, trường hợp này cũng không bị phạt.

Hồ sơ xác nhận: Điều kiện cần để không bị phạt

Dù có lý do chính đáng, nhưng nếu không có giấy tờ chứng minh, công dân vẫn có nguy cơ bị xử lý theo Nghị định 120/2013/NĐ-CP (đã được sửa đổi bởi Nghị định 37/2022/NĐ-CP). Cụ thể:

• Trường hợp ốm đau, tai nạn: Phải có xác nhận của cơ sở y tế hoặc UBND cấp xã.
• Trường hợp tang lễ, thiên tai: Phải có xác nhận của UBND cấp xã nơi cư trú.

Việc nắm vững các quy định tại Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn sẽ giúp công dân thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình, tránh những rắc rối pháp lý không đáng có.