Trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, án treo không phải là một hình phạt độc lập mà là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Tuy nhiên, việc xác định thời gian thử thách sao cho đúng quy định, đặc biệt là đối với những trường hợp đã bị tạm giữ, tạm giam trước đó, luôn là vấn đề nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận và giới luật sư.

Nguyên tắc ấn định thời gian thử thách án treo

Theo quy định tại Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP, việc ấn định thời gian thử thách phải tuân thủ một công thức cố định nhằm đảm bảo tính thống nhất trong xét xử. Cụ thể, Điều 4 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP nêu rõ:

"Khi cho người phạm tội hưởng án treo, Tòa án phải ấn định thời gian thử thách bằng hai lần mức hình phạt tù, nhưng không được dưới 01 năm và không được quá 05 năm."

Như vậy, nếu một người bị tuyên phạt 02 năm tù nhưng được hưởng án treo, thời gian thử thách của họ sẽ là 04 năm. Đây là khoảng thời gian để người bị kết án tự tu dưỡng, rèn luyện dưới sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Điểm mới về tạm giữ, tạm giam trong án treo

Một trong những vướng mắc lớn nhất trước đây là liệu thời gian bị tạm giữ, tạm giam có được trừ vào thời gian thử thách hay không. Để giải quyết vấn đề này, Nghị quyết 01/2022/NQ-HĐTP đã bổ sung Điều 4a vào sau Điều 4 của văn bản cũ.

Quy định mới khẳng định: Thời gian đã tạm giữ, tạm giam KHÔNG được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù để ấn định thời gian thử thách.

Tuy nhiên, pháp luật vẫn đảm bảo quyền lợi cho người bị kết án trong trường hợp xấu nhất. Nếu trong thời gian thử thách, người này phạm tội mới hoặc vi phạm nghĩa vụ đến mức bị buộc phải chấp hành hình phạt tù, thì lúc này Tòa án mới thực hiện việc trừ thời gian đã tạm giữ, tạm giam trước đó vào thời gian chấp hành hình phạt tù của bản án cũ hoặc bản án mới.

Hệ quả của việc vi phạm nghĩa vụ trong thời gian thử thách

Việc hưởng án treo không đồng nghĩa với việc "thoát tội". Theo khoản 5 Điều 1 Nghị quyết 01/2022/NQ-HĐTP (sửa đổi Điều 10 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP), nếu người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự 2019 từ 02 lần trở lên, Tòa án có thể buộc họ phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo.

Các quy định này nhằm nâng cao tính răn đe và đảm bảo rằng án treo thực sự là một cơ hội để người phạm tội sửa chữa lỗi lầm, thay vì là một kẽ hở để né tránh trách nhiệm pháp lý. Người dân cần nắm rõ các mốc thời gian và điều kiện này để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình cũng như thực hiện đúng nghĩa vụ với Nhà nước.