Giúp việc gia đình: Không chỉ là thỏa thuận miệng

Trong bối cảnh cuộc sống hiện đại năm 2018, nhu cầu thuê người giúp việc gia đình ngày càng tăng cao. Tuy nhiên, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen thỏa thuận miệng mà quên rằng đây là một quan hệ lao động đặc thù được pháp luật bảo vệ chặt chẽ. Bộ luật Lao động 2012 đã dành riêng Mục 5 Chương XI để quy định về đối tượng này.

1. Bắt buộc phải ký kết hợp đồng lao động bằng văn bản

Khác với các loại hình lao động khác có thể giao kết bằng lời nói nếu thời hạn dưới 3 tháng, đối với giúp việc gia đình, Điều 180 Bộ luật Lao động 2012 quy định rõ:

"1. Người sử dụng lao động phải ký kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người giúp việc gia đình."

Hợp đồng này là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để giải quyết các tranh chấp về tiền lương, thời gian làm việc và chỗ ở sau này.

2. Thời gian thử việc không được quá 06 ngày

Theo quy định tại Nghị định 27/2014/NĐ-CP, hai bên có thể thỏa thuận về việc làm thử. Tuy nhiên, thời gian thử việc tối đa chỉ là 06 ngày làm việc. Trong thời gian này, mỗi bên có quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường nếu việc làm thử không đạt yêu cầu.

3. Nghĩa vụ thông báo với chính quyền địa phương

Đây là quy định mà rất nhiều chủ nhà thường bỏ qua. Trong vòng 10 ngày kể từ ngày ký hợp đồng, người thuê phải thông báo với Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi người giúp việc làm việc. Tương tự, khi chấm dứt hợp đồng cũng phải thông báo trong thời hạn 10 ngày.

4. Quyền lợi về thời giờ nghỉ ngơi

Người giúp việc không phải là "máy làm việc" 24/7. Theo khoản 2 Điều 181, chủ nhà phải bảo đảm cho người lao động được nghỉ ít nhất 8 giờ, trong đó có 6 giờ nghỉ liên tục trong 24 giờ. Ngoài ra, mỗi tuần người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục (01 ngày).

5. Tiền lương và các khoản bảo hiểm

Mức lương do hai bên thỏa thuận nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Đặc biệt, chủ nhà có trách nhiệm chi trả thêm một khoản tiền tương đương với mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động để người giúp việc tự lo bảo hiểm.

6. Khám sức khỏe định kỳ hàng năm

Ít ai biết rằng, hằng năm chủ nhà phải bố trí và chịu chi phí để người giúp việc đi khám sức khỏe định kỳ. Đây không chỉ là quyền lợi của người lao động mà còn đảm bảo an toàn vệ sinh, sức khỏe cho chính các thành viên trong gia đình chủ nhà.

7. Giới hạn mức khấu trừ tiền lương khi làm hỏng đồ

Nếu người giúp việc vô ý làm hỏng dụng cụ, thiết bị, chủ nhà có quyền yêu cầu bồi thường nhưng mức khấu trừ tiền lương hàng tháng bị giới hạn:

• Tối đa 30% lương tháng nếu không sống cùng gia đình.
• Tối đa 60% phần tiền lương còn lại (sau khi trừ chi phí ăn, ở) nếu sống cùng gia đình.

8. Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng

Cả chủ nhà và người giúp việc đều có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động bất kỳ lúc nào nhưng phải báo trước ít nhất 15 ngày. Nếu vi phạm thời hạn báo trước, bên vi phạm phải bồi thường cho bên kia một khoản tiền tương ứng với tiền lương của những ngày không báo trước.

9. Cấm giữ giấy tờ tùy thân

Pháp luật nghiêm cấm hành vi giữ bản chính giấy tờ tùy thân (Chứng minh nhân dân, hộ khẩu...) của người giúp việc. Đây là hành vi xâm phạm quyền tự do cá nhân và có thể bị xử phạt hành chính theo quy định tại Nghị định 95/2013/NĐ-CP.

10. Nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực

Ngược lại, người giúp việc cũng có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về hoàn cảnh gia đình, nơi cư trú và các thông tin liên quan khác cho chủ nhà để đảm bảo sự tin cậy trong quá trình làm việc.

Việc tuân thủ các quy định pháp luật không chỉ giúp chủ nhà tránh được các rủi ro pháp lý mà còn xây dựng một mối quan hệ lao động văn minh, bền vững và tin cậy.