Việc sở hữu và sử dụng đất đai tại Việt Nam không chỉ dừng lại ở quyền lợi mà còn đi kèm với những trách nhiệm pháp lý khắt khe. Đặc biệt, kể từ khi Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực, các quy định về nghĩa vụ của người sử dụng đất đã được siết chặt hơn nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài nguyên quốc gia. Nếu không nắm vững 7 nghĩa vụ cốt lõi dưới đây, người dân rất dễ rơi vào tình cảnh bị xử phạt nặng hoặc đối mặt với nguy cơ mất quyền sử dụng đất.

1. Sử dụng đất đúng mục đích và ranh giới thửa đất

Theo quy định tại khoản 1 Điều 31 Luật Đất đai 2024, nghĩa vụ đầu tiên và quan trọng nhất là phải sử dụng đất đúng mục đích đã được Nhà nước giao, cho thuê hoặc công nhận. Việc tự ý chuyển mục đích sử dụng đất (ví dụ từ đất trồng lúa sang đất ở) mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép sẽ bị coi là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, người sử dụng đất phải tuân thủ đúng ranh giới thửa đất, không được lấn chiếm sang đất của hàng xóm hoặc đất công cộng. Quy định mới cũng nhấn mạnh việc tuân thủ độ sâu trong lòng đất và chiều cao trên không theo các quy chuẩn kỹ thuật và pháp luật liên quan.

2. Nghĩa vụ đăng ký đất đai và thực hiện thủ tục biến động

Đăng ký đất đai là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi đối tượng sử dụng đất. Khoản 1 Điều 131 Luật Đất đai 2024 nêu rõ người sử dụng đất và người được giao đất để quản lý phải thực hiện đăng ký lần đầu hoặc đăng ký biến động.

Trong bối cảnh năm 2025, việc chậm trễ đăng ký biến động khi có thay đổi về tên gọi, diện tích, hình dạng thửa đất hoặc khi thực hiện các quyền chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp... sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 123/2024/NĐ-CP. Điều này nhằm đảm bảo cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia luôn được cập nhật chính xác.

3. Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính

Người sử dụng đất có trách nhiệm đóng góp vào ngân sách nhà nước thông qua các khoản thuế và phí. Cụ thể bao gồm:

• Thuế sử dụng đất nông nghiệp và phi nông nghiệp hàng năm.
• Tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất khi được Nhà nước giao hoặc cho thuê.
• Thuế thu nhập cá nhân khi thực hiện các giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất.
• Lệ phí trước bạ và lệ phí cấp Giấy chứng nhận (Sổ đỏ/Sổ hồng).

Việc nợ đọng nghĩa vụ tài chính kéo dài có thể dẫn đến việc bị cưỡng chế hoặc gây khó khăn khi muốn thực hiện các quyền giao dịch sau này.

4. Bảo vệ đất và phục hồi môi trường

Pháp luật yêu cầu người sử dụng đất phải có các biện pháp bảo vệ độ phì nhiêu của đất, chống xói mòn, thoái hóa. Nếu trong quá trình sử dụng gây ra ô nhiễm, người sử dụng đất có nghĩa vụ phải tự mình xử lý, cải tạo và phục hồi lại hiện trạng ban đầu. Đây là điểm mới được nhấn mạnh nhằm hướng tới sự phát triển bền vững trong quản lý tài nguyên.

5. Tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường và lợi ích cộng đồng

Sử dụng đất không được làm ảnh hưởng xấu đến môi trường xung quanh hoặc gây thiệt hại đến tài sản, lợi ích hợp pháp của những người sử dụng đất liền kề. Mọi hoạt động xây dựng, sản xuất trên đất đều phải nằm trong khuôn khổ cho phép của pháp luật về môi trường và xây dựng.

6. Nghĩa vụ khi tìm thấy vật trong lòng đất

Trong quá trình canh tác hoặc xây dựng, nếu phát hiện các vật quý hiếm, di tích lịch sử, văn hóa hoặc cổ vật trong lòng đất, người sử dụng đất không được tự ý chiếm giữ mà phải thông báo và bàn giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.

7. Bàn giao lại đất khi có quyết định thu hồi

Khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, người sử dụng đất có nghĩa vụ chấp hành và bàn giao mặt bằng đúng thời hạn. Đổi lại, người dân sẽ được xem xét bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo đúng quy định tại Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn như Nghị định 88/2024/NĐ-CP.

Điều 31. Nghĩa vụ chung của người sử dụng đất
1. Sử dụng đất đúng mục đích, đúng ranh giới thửa đất, đúng quy định về sử dụng độ sâu trong lòng đất và chiều cao trên không, bảo vệ các công trình công cộng trong lòng đất và tuân thủ quy định khác của pháp luật có liên quan.
2. Thực hiện kê khai đăng ký đất đai; thực hiện đầy đủ thủ tục khi chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.
3. Thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định của pháp luật.
4. Thực hiện các biện pháp bảo vệ đất; xử lý, cải tạo và phục hồi đất đối với khu vực đất bị ô nhiễm, thoái hóa do mình gây ra.
5. Tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường, không làm tổn hại đến tài sản và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất có liên quan.
6. Tuân thủ quy định của pháp luật về việc tìm thấy vật trong lòng đất.
7. Bàn giao lại đất khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất theo quy định của pháp luật.

Việc nắm vững và thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ trên không chỉ giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn góp phần xây dựng một thị trường bất động sản minh bạch, thượng tôn pháp luật.