Trong bối cảnh hệ thống kế toán Việt Nam đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ để hòa nhập với dòng chảy tài chính toàn cầu, việc ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC đã tạo nên một làn sóng quan tâm lớn trong cộng đồng kế toán và doanh nghiệp. Đặc biệt, tại thời điểm tháng 3 năm 2026, khi các doanh nghiệp đang hối hả hoàn tất báo cáo tài chính cho năm tài chính 2025, câu hỏi về việc áp dụng văn bản nào vẫn là tâm điểm của mọi cuộc thảo luận chuyên môn.

1. Chốt phương án: Nộp báo cáo tài chính năm 2025 theo Thông tư nào?

Dù Thông tư 99/2025/TT-BTC được coi là một bước đột phá, nhưng về mặt hiệu lực pháp lý, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý quy định chuyển tiếp. Cụ thể, tại Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC đã nêu rõ:

1. Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026. Thông tư này thay thế cho các Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp...

Như vậy, đối với kỳ quyết toán năm 2025 (năm tài chính kết thúc vào ngày 31/12/2025), doanh nghiệp vẫn bắt buộc phải thực hiện theo quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC. Thông tư 99/2025/TT-BTC chỉ bắt đầu có hiệu lực áp dụng cho các nghiệp vụ phát sinh từ ngày 01/01/2026 trở đi.

2. Tại sao doanh nghiệp cần nghiên cứu Thông tư 99 ngay từ bây giờ?

Mặc dù chưa áp dụng cho báo cáo năm 2025, nhưng việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai thông tư là sống còn để doanh nghiệp thiết lập hệ thống sổ sách cho năm 2026. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết những thay đổi mang tính chiến lược:

2.1. Đối tượng và triết lý áp dụng

• Thông tư 200/2014/TT-BTC: Tập trung vào việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) truyền thống, áp dụng cho mọi loại hình doanh nghiệp (trừ doanh nghiệp siêu nhỏ).
• Thông tư 99/2025/TT-BTC: Mở rộng cánh cửa cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các tập đoàn lớn thông qua việc cho phép tùy chọn áp dụng IFRS (Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế) từng phần hoặc toàn phần. Đây là bước đệm quan trọng để minh bạch hóa số liệu tài chính trên thị trường quốc tế.

2.2. Cuộc cách mạng về Hệ thống tài khoản kế toán

Một trong những điểm khiến kế toán viên "đau đầu" nhất chính là sự thay đổi trong danh mục tài khoản. Thông tư 99/2025/TT-BTC đã tái cấu trúc hệ thống tài khoản theo bản chất kinh tế thay vì chỉ liệt kê máy móc:

• Tài khoản mới: Bổ sung các tài khoản cấp 1 như TK 215, TK 332 và các tài khoản chi tiết cấp 2, cấp 3 để phản ánh chính xác hơn các công cụ tài chính phức tạp.
• Bãi bỏ: Loại bỏ các tài khoản không còn phù hợp với thực tiễn như TK 161, TK 611, TK 1562...
• Quyền tự chủ: Doanh nghiệp được trao quyền tự thay đổi tên, ký hiệu và kết cấu tài khoản để phù hợp với đặc thù quản trị nội bộ, miễn là đảm bảo bản chất báo cáo.

2.3. Ghi nhận doanh thu theo mô hình 5 bước

Nếu như Thông tư 200/2014/TT-BTC ghi nhận doanh thu dựa trên thời điểm chuyển giao rủi ro và lợi ích, thì Thông tư 99/2025/TT-BTC tiệm cận hoàn toàn với IFRS 15. Doanh nghiệp phải xác định rõ nghĩa vụ thực hiện, giá giao dịch và phân bổ doanh thu một cách khoa học hơn, tránh việc ghi nhận doanh thu ảo hoặc sai lệch kỳ kế toán.

3. Những lưu ý vàng khi lập Báo cáo tài chính năm 2025

Trong giai đoạn giao thoa này, các chuyên gia pháp lý tại Hệ thống Pháp luật đưa ra lời khuyên cho doanh nghiệp:

1. Kiên định với Thông tư 200: Tuyệt đối không áp dụng nhầm các tài khoản mới của Thông tư 99 vào báo cáo năm 2025 để tránh bị cơ quan Thuế bác bỏ báo cáo.
2. Chuẩn bị số dư đầu kỳ 2026: Ngay sau khi chốt số liệu 31/12/2025, kế toán cần thực hiện bảng đối chiếu và chuyển đổi số dư sang hệ thống tài khoản mới theo Thông tư 99/2025/TT-BTC để bắt đầu năm tài chính 2026 suôn sẻ.
3. Đổi tên biểu mẫu: Lưu ý rằng từ năm 2026, "Bảng cân đối kế toán" sẽ chính thức được gọi là "Báo cáo tình hình tài chính" – một sự thay đổi nhỏ về tên gọi nhưng lớn về tư duy tiếp cận tài sản và nguồn vốn.

Việc nắm vững lộ trình pháp lý không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kế toán mà còn tối ưu hóa công tác quản trị tài chính, tạo niềm tin vững chắc cho các nhà đầu tư và đối tác trong kỷ nguyên số.