Việc công nhận liệt sĩ là sự tôn vinh cao quý nhất của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với những người đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng. Trong bối cảnh năm 2023, các quy định về điều kiện, tiêu chuẩn công nhận liệt sĩ đã được hoàn thiện đồng bộ tại Pháp lệnh ưu đãi người có công với Cách mạng 2020 và Nghị định 131/2021/NĐ-CP.

1. Điều kiện và tiêu chuẩn công nhận liệt sĩ theo quy định hiện hành

Căn cứ quy định tại Điều 14 Pháp lệnh ưu đãi người có công với Cách mạng 2020, người hy sinh vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế hoặc vì lợi ích của Nhà nước, của Nhân dân được xem xét công nhận là liệt sĩ khi thuộc một trong các trường hợp cụ thể sau:

1.1. Chiến đấu và trực tiếp phục vụ chiến đấu

Đây là trường hợp phổ biến nhất, bao gồm những người hy sinh khi đang trực tiếp cầm súng bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ hoặc an ninh quốc gia. Đặc biệt, khái niệm "trực tiếp phục vụ chiến đấu" được giải thích rất chi tiết tại Điều 14 Nghị định 131/2021/NĐ-CP, bao gồm các nhiệm vụ như: cứu thương, tải đạn, đảm bảo thông tin liên lạc, bảo vệ hàng hóa trong lúc trận đánh đang diễn ra hoặc khi địch đang bắn phá.

1.2. Thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh nguy hiểm

Pháp luật mở rộng phạm vi công nhận đối với những người dũng cảm thực hiện các công việc cấp bách, nguy hiểm phục vụ quốc phòng, an ninh. Cụ thể bao gồm:

• Trực tiếp làm nhiệm vụ huấn luyện chiến đấu, diễn tập có tính chất nguy hiểm như: bắn đạn thật, sử dụng thuốc nổ, chữa cháy, chống khủng bố, giải thoát con tin.
• Thực hiện nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn, ứng cứu thảm họa thiên tai trong điều kiện nguy hiểm đến tính mạng.
• Làm nhiệm vụ đặc thù như: rà phá, xử lý bom mìn; tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; xây dựng công trình ngầm quốc phòng, an ninh.

1.3. Đấu tranh chống tội phạm và bảo vệ trật tự xã hội

Người trực tiếp làm nhiệm vụ đấu tranh chống tội phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền nhằm ngăn chặn các hành vi nguy hiểm cho xã hội quy định trong Bộ luật Hình sự cũng thuộc đối tượng được xem xét công nhận liệt sĩ nếu hy sinh.

1.4. Hành động đặc biệt dũng cảm cứu người, cứu tài sản

Đây là quy định mang tính nhân văn sâu sắc, tôn vinh những tấm gương quên mình vì cộng đồng. Để được công nhận liệt sĩ trong trường hợp này, cá nhân phải hội đủ các yếu tố: nhận thức được sự nguy hiểm, chủ động thực hiện hành vi đặc biệt dũng cảm, chấp nhận hy sinh để bảo vệ lợi ích Nhà nước hoặc tính mạng Nhân dân. Những tấm gương này phải có ý nghĩa giáo dục, lan tỏa rộng rãi và được tặng thưởng Huân chương.

2. Các chế độ ưu đãi đối với liệt sĩ và thân nhân trong năm 2023

Bên cạnh việc tôn vinh danh dự, Nhà nước còn quy định các chế độ đãi ngộ thiết thực nhằm hỗ trợ đời sống cho thân nhân liệt sĩ. Theo Điều 15 Pháp lệnh ưu đãi người có công với Cách mạng 2020, các chế độ bao gồm:

2.1. Chế độ trợ cấp và phụ cấp

Căn cứ Nghị định 75/2021/NĐ-CP (áp dụng cho bối cảnh năm 2023):

• Trợ cấp một lần: Khi truy tặng Bằng “Tổ quốc ghi công”, thân nhân hoặc người thừa kế được nhận mức trợ cấp một lần tương đương 20 lần mức chuẩn (khoảng 32.480.000 đồng).
• Trợ cấp tuất hằng tháng: Dành cho cha đẻ, mẹ đẻ, vợ hoặc chồng, con liệt sĩ, người có công nuôi liệt sĩ.
• Trợ cấp thờ cúng liệt sĩ: Trường hợp liệt sĩ không còn thân nhân hưởng trợ cấp hằng tháng, người được giao thờ cúng được hưởng trợ cấp 1.400.000 đồng/năm.

2.2. Các chế độ ưu đãi khác

Ngoài trợ cấp bằng tiền, thân nhân liệt sĩ còn được hưởng các quyền lợi về y tế, giáo dục và nhà ở:

• Bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế.
• Ưu tiên trong tuyển sinh, tạo việc làm; hỗ trợ để theo học tại các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.
• Hỗ trợ cải thiện nhà ở căn cứ vào công lao, hoàn cảnh của từng người.
• Miễn hoặc giảm tiền sử dụng đất khi được Nhà nước giao đất ở, chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở.

"Liệt sĩ là người đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế hoặc vì lợi ích của Nhà nước, của Nhân dân được cơ quan có thẩm quyền xem xét công nhận là liệt sĩ."

Việc nắm vững các quy định về điều kiện và tiêu chuẩn công nhận liệt sĩ không chỉ giúp đảm bảo quyền lợi cho những người có công mà còn thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc. Nếu quý độc giả cần tư vấn chi tiết hơn về hồ sơ, thủ tục xác nhận người có công, vui lòng liên hệ các cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội tại địa phương để được hướng dẫn cụ thể.