Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm luôn là mối quan tâm hàng đầu của toàn xã hội, trực tiếp tác động đến sức khỏe, thậm chí tính mạng của người tiêu dùng. Trước tình hình các mối nguy ô nhiễm vi sinh vật, tồn dư hóa chất, kim loại nặng và độc tố tiềm ẩn phức tạp trong chuỗi cung ứng, cơ quan quản lý nhà nước đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt nhằm siết chặt kỷ cương, bảo vệ quyền lợi chính đáng của cộng đồng.

Tại văn bản chỉ đạo mới nhất, Cục An toàn thực phẩm đã ban hành Công văn 2108/ATTP-NĐTT ngày 08/10/2026 về việc giám sát mối nguy ô nhiễm thực phẩm năm 2026 và xây dựng kế hoạch cho năm 2027. Văn bản đặt ra yêu cầu cấp bách đối với hệ thống y tế toàn quốc trong việc kịp thời ngăn chặn, truy vết và loại bỏ tận gốc các loại thực phẩm bẩn trôi nổi trên thị trường.

Xử lý khẩn cấp thực phẩm có mối nguy ô nhiễm: Trách nhiệm không thể trì hoãn

Theo quy định tại mục 3 Công văn 2108/ATTP-NĐTT, đối với bất kỳ sản phẩm nào phát hiện có mối nguy ô nhiễm ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cộng đồng, các cơ quan chức năng được yêu cầu phải khẩn trương xử lý theo quy định của pháp luật. Đây là biện pháp nhằm ngăn ngừa triệt để nguy cơ xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm hàng loạt.

Đồng thời, quy trình phối hợp liên ngành cũng được siết chặt cụ thể:

• Chuyển giao kết quả xét nghiệm tức thì: Kết quả xét nghiệm mẫu thực phẩm không đạt tiêu chuẩn an toàn phải được chuyển ngay đến cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tại địa phương nơi cơ sở sản xuất, chế biến hoặc kinh doanh đặt trụ sở.
• Truy vết và xử lý triệt để: Cơ quan quản lý tại địa phương có trách nhiệm tiến hành ngay các biện pháp kiểm tra, lập biên bản, niêm phong, thu hồi sản phẩm vi phạm và tiến hành xử phạt nghiêm khắc theo thẩm quyền.
• Chế độ báo cáo khẩn: Toàn bộ kết quả xử lý đối với lô hàng vi phạm phải được báo cáo ngay về Cục An toàn thực phẩm để tổng hợp, điều phối thông tin cảnh báo trên phạm vi toàn quốc.

Căn cứ pháp lý về giám sát mối nguy và thu hồi thực phẩm không an toàn

Căn cứ theo quy định tại Luật an toàn thực phẩm 2010, hoạt động giám sát mối nguy ô nhiễm thực phẩm là nghĩa vụ thường xuyên của cơ quan quản lý nhà nước nhằm phân tích, đánh giá và cảnh báo kịp thời rủi ro đến người dân.

Cụ thể, khi phát hiện thực phẩm lưu thông không bảo đảm an toàn, cơ sở sản xuất, kinh doanh bắt buộc phải thực hiện các nghĩa vụ luật định theo tinh thần của Nghị định 15/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật an toàn thực phẩm, bao gồm:

1. Dừng sản xuất và lưu thông: Ngay lập tức tạm ngừng cung ứng sản phẩm ra thị trường và niêm phong lượng hàng tồn kho.
2. Thu hồi và tiêu hủy: Thông báo công khai đến các đại lý, người tiêu dùng để thu hồi toàn bộ lô sản phẩm lỗi, đồng thời tiến hành tiêu hủy hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan có thẩm quyền.
3. Khắc phục hậu quả: Bồi thường thiệt hại cho tổ chức, cá nhân bị ảnh hưởng nếu sản phẩm đã gây hại tới sức khỏe người dùng.

Chế tài xử phạt đối với hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm không an toàn

Tổ chức và cá nhân có hành vi đưa thực phẩm chứa mối nguy ô nhiễm, tồn dư chất độc hại hoặc không bảo đảm quy chuẩn vệ sinh ra thị trường sẽ bị áp dụng chế tài rất nghiêm minh. Theo quy định tại Nghị định 115/2018/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP, mức xử phạt hành chính đối với các vi phạm an toàn thực phẩm có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, hoặc gấp nhiều lần giá trị lô hàng vi phạm.

Ngoài hình thức phạt tiền, cơ sở vi phạm còn phải chịu các hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả nặng nề:

• Đình chỉ hoạt động sản xuất, kinh doanh có thời hạn;
• Tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm;
• Buộc tiêu hủy toàn bộ tang vật vi phạm hoặc buộc thu hồi tái xuất đối với hàng nhập khẩu vi phạm;
• Trường hợp gây ngộ độc nghiêm trọng hoặc làm chết người, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm với mức án phạt tù giam thích đáng.

Xây dựng kế hoạch giám sát trọng điểm và thời hạn báo cáo năm 2026 - 2027

Để công tác kiểm soát an toàn thực phẩm đạt hiệu quả thực chất, Cục An toàn thực phẩm đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố và Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh chủ động triển khai kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tế, nguồn lực và ngân sách địa phương. Trọng tâm giám sát cần hướng vào các nhóm sản phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của ngành Y tế như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, nước uống đóng chai, phụ gia thực phẩm, dụng cụ bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Theo chỉ đạo tại mục 2 Công văn, việc lựa chọn đối tượng ưu tiên lấy mẫu giám sát cần căn cứ vào kết quả kiểm tra thực tế và lịch sử phát sinh các vụ ngộ độc thực phẩm trong những năm trước đó. Những nhóm thực phẩm có nguy cơ ô nhiễm cao và những mối nguy đe dọa trực tiếp tới tính mạng người dân phải được đặt lên hàng đầu trong danh mục kiểm nghiệm.

Đặc biệt, tại mục 6 Công văn, các đơn vị y tế địa phương có trách nhiệm hoàn tất và gửi báo cáo kết quả giám sát năm 2026 về Cục An toàn thực phẩm trước ngày 20/12/2026, đồng thời hoàn thiện kế hoạch chi tiết cho năm 2027. Sự vào cuộc đồng bộ từ trung ương tới địa phương sẽ là tấm lá chắn vững chắc bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, xây dựng môi trường sản xuất kinh doanh văn minh và tuân thủ pháp luật.