Trong lộ trình hiện đại hóa quản lý dân cư, Việt Nam đang dần chuyển đổi từ Chứng minh nhân dân (CMND) sang thẻ Căn cước công dân (CCCD). Tính đến tháng 05/2019, việc cấp thẻ CCCD đã được triển khai tại 16 tỉnh, thành phố trên cả nước. Tuy nhiên, nhiều người dân vẫn còn nhầm lẫn giữa thẻ CCCD và mẫu CMND 12 số (mẫu mới bằng nhựa). Dù cả hai đều có 12 chữ số, nhưng giữa chúng có những khác biệt căn bản về bản chất pháp lý và đặc điểm kỹ thuật.

1. Khái niệm và bản chất pháp lý

Về mặt pháp lý, hai loại giấy tờ này được điều chỉnh bởi các văn bản luật khác nhau. Theo quy định tại Điều 1 Nghị định 05/1999/NĐ-CP:

"Chứng minh nhân dân là một loại giấy tờ tùy thân của công dân do cơ quan Công an có thẩm quyền chứng nhận về những đặc điểm riêng và nội dung cơ bản của mỗi công dân trong độ tuổi do pháp luật quy định, nhằm bảo đảm thuận tiện việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của công dân trong đi lại và thực hiện các giao dịch trên lãnh thổ Việt Nam."

Trong khi đó, thẻ Căn cước công dân là bước tiến mới hơn. Theo khoản 1 Điều 3 Luật Căn cước công dân 2014, Căn cước công dân được định nghĩa là thông tin cơ bản về lai lịch, nhận dạng của công dân theo quy định của Luật này.

2. Đặc điểm nhận dạng và hình thức thẻ

Mặc dù cả hai loại thẻ đều được làm bằng chất liệu nhựa dẻo, có kích thước chuẩn quốc tế (85,6mm x 53,98mm), nhưng các chi tiết trên thẻ có sự khác biệt rõ rệt:

• Mặt trước: Thẻ CCCD có dòng chữ “CĂN CƯỚC CÔNG DÂN”, trong khi CMND 12 số ghi “CHỨNG MINH NHÂN DÂN”. Một điểm khác biệt quan trọng là thẻ CCCD có mục "Quốc tịch", còn CMND thì không (do mặc định chỉ cấp cho công dân Việt Nam).
• Mặt sau: Cả hai đều sử dụng mã vạch hai chiều để lưu trữ thông tin. Tuy nhiên, theo Thông tư 33/2018/TT-BCA, con dấu trên thẻ CCCD là con dấu có hình Quốc huy của Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an), thay vì dấu của Công an tỉnh/thành phố như trên CMND cũ.

3. Thời hạn sử dụng và các mốc đổi thẻ

Đây là điểm khác biệt mà người dân cần lưu ý nhất để tránh việc giấy tờ bị hết hạn:

• CMND 12 số: Có thời hạn sử dụng là 15 năm kể từ ngày cấp, đổi, cấp lại (theo khoản 2 Điều 4 Thông tư 57/2013/TT-BCA).
• Thẻ Căn cước công dân: Không có thời hạn 15 năm cố định. Thay vào đó, công dân phải thực hiện đổi thẻ khi đủ 25 tuổi, đủ 40 tuổi và đủ 60 tuổi. Quy định này được nêu rõ tại khoản 1 Điều 21 Luật Căn cước công dân 2014. Trường hợp thẻ được cấp, đổi, cấp lại trong thời hạn 2 năm trước tuổi quy định thì vẫn có giá trị sử dụng đến tuổi đổi thẻ tiếp theo.

4. Lệ phí và thời gian thực hiện thủ tục

Tại thời điểm tháng 05/2019, lệ phí cấp thẻ CCCD được thực hiện theo Thông tư 256/2016/TT-BTC. Cụ thể:

• Cấp mới: 30.000 đồng/thẻ.
• Cấp đổi: 50.000 đồng/thẻ.
• Cấp lại: 70.000 đồng/thẻ.

Thời gian trả kết quả tại các thành phố, thị xã là không quá 07 ngày làm việc đối với cấp mới và đổi; không quá 15 ngày làm việc đối với cấp lại. Ở các vùng sâu vùng xa, hải đảo, thời gian này có thể kéo dài lên đến 20 ngày làm việc.

Lời khuyên cho công dân

Nếu bạn đang sinh sống tại các địa phương đã triển khai cấp CCCD, việc chuyển đổi sang thẻ CCCD là xu thế tất yếu và mang lại nhiều thuận tiện trong việc tích hợp dữ liệu dân cư sau này. Tuy nhiên, nếu CMND 12 số của bạn vẫn còn thời hạn sử dụng và thông tin rõ ràng, bạn vẫn có thể tiếp tục sử dụng cho đến khi hết hạn hoặc đến mốc tuổi cần đổi theo quy định.

Việc nắm rõ sự khác biệt này không chỉ giúp bạn chủ động trong việc thực hiện các thủ tục hành chính mà còn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình trong các giao dịch dân sự hàng ngày.