Phá sản doanh nghiệp là gì? Bối cảnh pháp lý năm 2023

Trong bối cảnh kinh tế năm 2023 với nhiều biến động, việc nắm vững các quy định về phá sản không chỉ giúp doanh nghiệp tìm ra lối thoát pháp lý an toàn mà còn bảo vệ quyền lợi tối đa cho các chủ nợ và người lao động. Theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020 và Luật Phá sản 2014, phá sản được hiểu là tình trạng của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản.

Thủ tục phá sản doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành (ảnh minh họa)

1. Điều kiện để doanh nghiệp bị coi là phá sản

Để một doanh nghiệp được công nhận là phá sản trong năm 2023, cần phải thỏa mãn đồng thời hai yếu tố then chốt được quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Phá sản 2014:

• Mất khả năng thanh toán: Doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán.
• Có quyết định của Tòa án: Phải có quyết định tuyên bố phá sản của Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

Cần lưu ý rằng, việc "không thực hiện nghĩa vụ thanh toán" bao gồm cả trường hợp doanh nghiệp có tài sản nhưng không thanh toán hoặc không còn tài sản để thanh toán.

2. Ai có quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản?

Theo Điều 5 Luật Phá sản 2014, các đối tượng sau đây có quyền hoặc nghĩa vụ nộp đơn:

• Chủ nợ: Bao gồm chủ nợ không có bảo đảm hoặc chủ nợ có bảo đảm một phần khi khoản nợ quá hạn 03 tháng.
• Người lao động, Công đoàn: Khi doanh nghiệp không trả lương và các khoản nợ khác cho người lao động trong 03 tháng liên tục.
• Người đại diện theo pháp luật: Có nghĩa vụ nộp đơn khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.
• Chủ sở hữu doanh nghiệp: Chủ doanh nghiệp tư nhân, Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty cổ phần, Hội đồng thành viên công ty TNHH...
• Cổ đông hoặc nhóm cổ đông: Sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thông trở lên trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng (hoặc tỷ lệ thấp hơn theo Điều lệ công ty).

3. Quy trình 7 bước thực hiện thủ tục phá sản chi tiết

Thủ tục phá sản là một quy trình tư pháp phức tạp, thường kéo dài và trải qua các giai đoạn sau:

Bước 1: Nộp đơn và thụ lý đơn yêu cầu

Người có quyền hoặc nghĩa vụ nộp đơn gửi đơn đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền. Tòa án sẽ xem xét tính hợp lệ của đơn trong vòng 03 ngày làm việc.

Bước 2: Nộp lệ phí và tạm ứng chi phí phá sản

Sau khi nhận thông báo đơn hợp lệ, người nộp đơn phải nộp lệ phí phá sản và tạm ứng chi phí phá sản (trừ trường hợp được miễn). Theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, lệ phí nộp đơn hiện nay là 1.500.000 đồng.

Các bên liên quan thảo luận về phương án phục hồi hoặc thanh lý tài sản (ảnh minh họa)

Bước 3: Quyết định mở thủ tục phá sản

Thẩm phán ra quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản. Nếu mở, Tòa án sẽ chỉ định Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản để giám sát tài sản của doanh nghiệp.

Bước 4: Kiểm kê tài sản và lập danh sách chủ nợ

Đây là giai đoạn quan trọng để xác định quy mô tài sản còn lại và nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp đối với các bên liên quan.

Bước 5: Hội nghị chủ nợ

Hội nghị chủ nợ sẽ thảo luận về phương án phục hồi hoạt động kinh doanh hoặc đề nghị tuyên bố phá sản. Nếu phương án phục hồi được thông qua, doanh nghiệp sẽ có cơ hội "hồi sinh".

Bước 6: Ra quyết định tuyên bố phá sản

Nếu hội nghị chủ nợ không thành hoặc phương án phục hồi không khả thi, Thẩm phán sẽ ra quyết định tuyên bố doanh nghiệp phá sản.

Bước 7: Thi hành quyết định và phân chia tài sản

Cơ quan thi hành án dân sự sẽ thực hiện việc bán tài sản và phân chia tiền thu được theo thứ tự ưu tiên pháp luật quy định.

4. Thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản khi phá sản

Khi doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, tài sản còn lại sẽ được phân chia theo thứ tự nghiêm ngặt tại Điều 54 Luật Phá sản 2014:

1. Chi phí phá sản (thù lao quản tài viên, chi phí đăng báo...);
2. Khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với người lao động;
3. Khoản nợ phát sinh sau khi mở thủ tục phá sản nhằm mục đích phục hồi hoạt động kinh doanh;
4. Nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước; khoản nợ không có bảo đảm phải trả cho chủ nợ.

Nếu giá trị tài sản không đủ để thanh toán, các đối tượng trong cùng một thứ tự ưu tiên sẽ được thanh toán theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với số nợ.

5. Thẩm quyền giải quyết của Tòa án

Việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền giúp thủ tục diễn ra nhanh chóng:

• Tòa án nhân dân cấp huyện: Giải quyết phá sản đối với doanh nghiệp có trụ sở chính tại địa phương đó.
• Tòa án nhân dân cấp tỉnh: Giải quyết các vụ việc phức tạp, doanh nghiệp có tài sản hoặc người tham gia ở nước ngoài, hoặc doanh nghiệp có nhiều chi nhánh ở các huyện khác nhau.

Trên đây là toàn bộ hướng dẫn về thủ tục phá sản doanh nghiệp cập nhật năm 2023. Việc thực hiện đúng quy trình không chỉ giúp doanh nghiệp giải quyết dứt điểm các nghĩa vụ tài chính mà còn tránh được những rủi ro pháp lý về sau.