Trong các vụ tranh chấp dân sự, thời gian chính là yếu tố quyết định. Đôi khi, việc chờ đợi Tòa án thụ lý và giải quyết vụ án theo trình tự thông thường có thể khiến tài sản bị tẩu tán, chứng cứ bị tiêu hủy hoặc gây ra những thiệt hại không thể khắc phục. Chính vì vậy, cơ chế nộp đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện được xem là một "lá chắn" pháp lý cực kỳ quan trọng.

Căn cứ pháp lý cho việc yêu cầu khẩn cấp khi khởi kiện

Quyền yêu cầu này được ghi nhận rõ nét tại khoản 2 Điều 111 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Để hướng dẫn chi tiết hơn, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 02/2020/NQ-HĐTP, trong đó Điều 3 Nghị quyết 02/2020/NQ-HĐTP đã cụ thể hóa các trường hợp được phép áp dụng.

03 trường hợp được nộp đơn yêu cầu khẩn cấp đồng thời với khởi kiện

Theo quy định hiện hành, không phải mọi vụ án đều có thể yêu cầu khẩn cấp ngay từ đầu. Cơ quan, tổ chức, cá nhân chỉ có quyền này khi chứng minh được một trong các căn cứ sau:

• Tình thế khẩn cấp: Nghĩa là vấn đề cần được giải quyết ngay lập tức, nếu chậm trễ sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi hợp pháp của đương sự.
• Bảo vệ chứng cứ: Áp dụng trong trường hợp nguồn chứng cứ đang bị tiêu hủy, có nguy cơ bị tiêu hủy hoặc sau này khó có thể thu thập được (ví dụ: dữ liệu điện tử sắp bị xóa, tài sản sắp bị thay đổi hiện trạng).
• Ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng: Nhằm tránh các thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần có thể xảy ra nếu không có sự can thiệp kịp thời của Tòa án.

Trích dẫn Điều 3 Nghị quyết 02/2020/NQ-HĐTP:

"1. Khi có một trong các căn cứ sau đây, đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện... thì cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời quy định tại Điều 114 của Bộ luật Tố tụng dân sự..."

Thẩm quyền và trình tự giải quyết của Tòa án

Tòa án có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời chính là Tòa án có thẩm quyền thụ lý đơn khởi kiện và giải quyết vụ án theo quy định từ Điều 35 đến Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Một điểm đáng lưu ý là nếu đơn khởi kiện cần sửa đổi, bổ sung nhưng đã đủ căn cứ xác định thẩm quyền, Tòa án vẫn phải xem xét và giải quyết đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời ngay theo quy định tại khoản 3 Điều 133 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Điều này đảm bảo tính kịp thời của biện pháp khẩn cấp, không để các thủ tục hành chính làm chậm trễ việc bảo vệ quyền lợi đương sự.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc nộp đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đồng thời với đơn khởi kiện đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ và chứng cứ chứng minh tình thế khẩn cấp. Đương sự cũng cần lưu ý về nghĩa vụ thực hiện biện pháp bảo đảm (nộp tiền, kim khí quý, đá quý hoặc giấy tờ có giá) theo quyết định của Tòa án để bồi thường thiệt hại có thể xảy ra do việc yêu cầu không đúng.

Trên đây là nội dung tư vấn chuyên sâu về vấn đề nộp đơn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện. Nếu quý khách còn bất kỳ thắc mắc nào, vui lòng liên hệ để được hỗ trợ kịp thời.