Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, số lượng lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam ngày càng tăng. Một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu khi người lao động nước ngoài kết thúc hợp đồng và hết hạn thị thực (visa) là việc giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần. Tuy nhiên, không phải ai cũng có điều kiện ở lại Việt Nam để trực tiếp thực hiện thủ tục này. Vậy pháp luật quy định như thế nào về việc ủy quyền nhận BHXH một lần cho người nước ngoài? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 06/2023.

1. Quyền ủy quyền nhận trợ cấp bảo hiểm xã hội của người lao động nước ngoài

Theo quy định tại khoản 6 Điều 18 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động có quyền:

"6. Ủy quyền cho người khác nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội."

Quy định này áp dụng chung cho cả người lao động Việt Nam và người lao động nước ngoài tham gia BHXH bắt buộc tại Việt Nam theo Nghị định 143/2018/NĐ-CP. Như vậy, khi người nước ngoài đã hết hạn thị thực và về nước, họ hoàn toàn có quyền ủy quyền cho một cá nhân hoặc tổ chức tại Việt Nam thay mặt mình nộp hồ sơ và nhận số tiền BHXH một lần.

2. Hồ sơ cần chuẩn bị để thực hiện ủy quyền

Để việc ủy quyền có giá trị pháp lý và được cơ quan BHXH chấp nhận, người lao động nước ngoài cần chuẩn bị bộ hồ sơ bao gồm:

• Giấy ủy quyền (Mẫu số 13-HSB): Đây là mẫu văn bản ủy quyền chuẩn do BHXH Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định 222/QĐ-BHXH.
• Hộ chiếu của người ủy quyền: Bản sao có chứng thực hoặc bản photo kèm bản chính để đối chiếu (nếu thực hiện tại Việt Nam).
• Giấy tờ tùy thân của người được ủy quyền: Chứng minh nhân dân, Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn giá trị sử dụng.
• Sổ bảo hiểm xã hội: Bản chính sổ BHXH của người lao động nước ngoài đã được chốt thời gian đóng.

3. Quy trình 4 bước thực hiện ủy quyền từ nước ngoài

Đối với người nước ngoài đã về nước, quy trình thực hiện phức tạp hơn do cần yếu tố hợp pháp hóa lãnh sự:

Bước 1: Lập văn bản ủy quyền

Người lao động tải mẫu 13-HSB và điền đầy đủ thông tin. Nội dung ủy quyền cần ghi rõ: Ủy quyền nộp hồ sơ, nhận kết quả và nhận tiền trợ cấp BHXH một lần.

Bước 2: Công chứng/Chứng thực tại nước sở tại

Người lao động mang Giấy ủy quyền đến cơ quan có thẩm quyền tại nước mình đang cư trú (Phòng công chứng hoặc cơ quan tư pháp) để chứng thực chữ ký. Theo Luật Công chứng 2014 và Nghị định 23/2015/NĐ-CP, văn bản này sau đó phải được Hợp pháp hóa lãnh sự tại Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán Việt Nam tại nước đó để có giá trị sử dụng tại Việt Nam.

Bước 3: Gửi hồ sơ về Việt Nam

Sau khi hoàn tất việc hợp pháp hóa lãnh sự, người lao động gửi bản chính Giấy ủy quyền cùng Sổ BHXH và bản sao hộ chiếu về cho người được ủy quyền tại Việt Nam qua đường bưu điện.

Bước 4: Nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH Việt Nam

Người được ủy quyền mang toàn bộ hồ sơ đến cơ quan BHXH quận/huyện nơi người lao động nước ngoài đóng BHXH cuối cùng hoặc nơi người được ủy quyền cư trú để nộp hồ sơ. Cơ quan BHXH sẽ kiểm tra tính hợp lệ và thực hiện chi trả tiền qua tài khoản ngân hàng hoặc tiền mặt theo yêu cầu trong giấy ủy quyền.

4. Những lưu ý quan trọng

• Ngôn ngữ: Giấy ủy quyền lập bằng tiếng nước ngoài phải được dịch thuật công chứng sang tiếng Việt.
• Thời hạn: Giấy ủy quyền thường có thời hạn theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật (thường là 01 năm nếu không ghi rõ thời hạn).
• Trách nhiệm: Người được ủy quyền phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện đúng nội dung ủy quyền và nhận tiền đúng đối tượng.

Việc nắm rõ quy trình ủy quyền không chỉ giúp người lao động nước ngoài bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình mà còn giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại sau khi đã rời khỏi Việt Nam.