Quy định mới về trách nhiệm xác định nguồn gốc đất khi cấp Sổ đỏ

Trong quá trình thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (thường gọi là Sổ đỏ), một trong những vướng mắc lớn nhất mà người dân thường gặp phải là việc bị yêu cầu phải tự đi tìm kiếm các tài liệu, chứng cứ để chứng minh nguồn gốc sử dụng thửa đất của mình qua nhiều thời kỳ. Tuy nhiên, với sự ra đời của Nghị định 151/2025/NĐ-CP, quy trình này đã được làm rõ theo hướng bảo vệ quyền lợi tối đa cho người sử dụng đất.

Trách nhiệm thuộc về cơ quan Nhà nước, không phải người dân

Căn cứ theo quy định tại Mục II, điểm C, Phần V, Phụ lục I Nghị định 151/2025/NĐ-CP về trình tự, thủ tục đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất, trách nhiệm xác định nguồn gốc đất được phân định rõ ràng như sau:

"3. Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức thực hiện các công việc sau: [...] (ii) Trường hợp không có giấy tờ về quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024 thì xác định nguồn gốc sử dụng đất..."

Như vậy, pháp luật hiện hành khẳng định rằng việc xác định nguồn gốc đất là trách nhiệm của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã. Người dân chỉ có nghĩa vụ nộp hồ sơ theo đúng quy định, còn việc tra cứu sổ mục kê, sổ địa chính hoặc các tài liệu lưu trữ để xác định thời điểm và quá trình sử dụng đất là công việc chuyên môn của cán bộ địa chính và chính quyền cơ sở.

Khi nào mới cần xác định nguồn gốc đất?

Theo tinh thần của Luật Đất đai 2024, không phải mọi trường hợp đều phải thực hiện bước xác định nguồn gốc đất phức tạp. Việc này chỉ đặt ra khi người sử dụng đất không có các loại giấy tờ hợp lệ quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024 (như bằng khoán điền thổ, giấy tờ chuyển nhượng trước năm 1993, sổ mục kê...).

Thời điểm xác định nguồn gốc đất

Một điểm quan trọng khác mà người dân cần lưu ý là thời điểm thực hiện việc xác định này. Theo quy định, UBND cấp xã chỉ thực hiện xác định nguồn gốc đất sau khi đã tiếp nhận bộ hồ sơ hợp lệ từ người dân thông qua Bộ phận Một cửa. Cơ quan chức năng không được phép yêu cầu người dân phải có văn bản xác nhận nguồn gốc đất trước khi nộp hồ sơ xin cấp Sổ đỏ.

Lời khuyên pháp lý cho người dân

Nếu bạn đang thực hiện thủ tục cấp Sổ đỏ và bị UBND cấp xã yêu cầu phải tự đi chứng minh nguồn gốc đất hoặc yêu cầu bổ sung các giấy tờ không có trong danh mục hồ sơ tại Nghị định 151/2025/NĐ-CP, bạn có quyền khiếu nại hoặc yêu cầu cán bộ tiếp nhận giải thích rõ căn cứ pháp lý. Việc nắm vững các quy định mới này sẽ giúp người dân tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức và tránh được những phiền hà không đáng có trong quá trình làm thủ tục hành chính về đất đai.