Năm 2020 đánh dấu một cột mốc quan trọng đối với người lao động đang có ý định nghỉ hưu sớm. Trong bối cảnh các quy định về tuổi nghỉ hưu sắp có sự thay đổi lớn từ năm 2021, việc nắm vững các điều kiện nghỉ hưu trước tuổi trong năm 2020 là vô cùng cần thiết để đảm bảo quyền lợi tối đa về an sinh xã hội.

Người lao động cần nắm rõ quy định về bảo hiểm xã hội để đảm bảo quyền lợi khi nghỉ hưu (ảnh minh họa)

1. Điều kiện nghỉ hưu trước tuổi năm 2020 khi không bị suy giảm khả năng lao động

Theo quy định tại Điều 54 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, thông thường người lao động phải đủ 60 tuổi đối với nam và 55 tuổi đối với nữ để được hưởng lương hưu. Tuy nhiên, pháp luật vẫn mở ra những "cánh cửa" cho phép nghỉ hưu sớm hơn nếu đáp ứng các điều kiện đặc thù.

Đối với người lao động làm việc trong điều kiện bình thường

Người lao động có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên sẽ được nghỉ hưu trước tuổi nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Làm nghề nặng nhọc, độc hại: Nam từ đủ 55 tuổi đến đủ 60 tuổi, nữ từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi và có đủ 15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
• Làm việc tại vùng có điều kiện khó khăn: Có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên.
• Khai thác than trong hầm lò: Người lao động từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH, trong đó có ít nhất 15 năm làm công việc khai thác than trong hầm lò.
• Trường hợp đặc biệt: Người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao.

Đối với lực lượng vũ trang

Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội và công an nhân dân có quy định riêng biệt:

• Nam đủ 55 tuổi, nữ đủ 50 tuổi (trừ trường hợp các Luật chuyên ngành như Luật Sĩ quan quân đội nhân dân Việt Nam có quy định khác).
• Nam từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi, nữ từ đủ 45 tuổi đến đủ 50 tuổi nếu có đủ 15 năm làm nghề nặng nhọc, độc hại hoặc làm việc tại nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên.

Cán bộ bảo hiểm xã hội tư vấn lộ trình nghỉ hưu cho người lao động năm 2020 (ảnh minh họa)

2. Nghỉ hưu sớm do suy giảm khả năng lao động (Về hưu mất sức)

Đây là trường hợp phổ biến nhất khi người lao động không còn đủ sức khỏe để tiếp tục làm việc. Căn cứ Điều 55 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, điều kiện được quy định như sau:

"Người lao động khi nghỉ việc có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên được hưởng lương hưu với mức thấp hơn so với người đủ điều kiện hưởng lương hưu quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 54 của Luật này nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Nam đủ 55 tuổi, nữ đủ 50 tuổi và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên; b) Nam đủ 50 tuổi, nữ đủ 45 tuổi và bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; c) Bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên và có đủ 15 năm trở lên làm nghề hoặc công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm..."

Lưu ý quan trọng: Việc xác định tỷ lệ suy giảm khả năng lao động phải được thực hiện thông qua Hội đồng giám định y khoa có thẩm quyền.

3. Cách tính lương hưu khi nghỉ hưu trước tuổi năm 2020

Mức hưởng lương hưu hàng tháng được tính dựa trên tỷ lệ hưởng và mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Theo khoản 2 Điều 56 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, công thức tính năm 2020 như sau:

Bước 1: Tính tỷ lệ hưởng lương hưu cơ sở

• Lao động nam: 18 năm đóng BHXH được tính bằng 45%.
• Lao động nữ: 15 năm đóng BHXH được tính bằng 45%.
• Sau đó, cứ mỗi năm đóng thêm được tính thêm 2%. Mức tối đa là 75%.

Bước 2: Giảm trừ tỷ lệ do nghỉ hưu trước tuổi

Cứ mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi so với quy định thì tỷ lệ hưởng lương hưu bị giảm 2%. Nếu thời gian nghỉ hưu trước tuổi có tháng lẻ:

• Lẻ đến đủ 06 tháng: Giảm 1%.
• Lẻ trên 06 tháng: Không giảm tỷ lệ phần trăm của năm đó.

Ví dụ minh họa thực tế:

Ông Bình làm việc trong điều kiện bình thường, tính đến tháng 6/2020 ông đủ 56 tuổi và có 30 năm đóng BHXH. Ông Bình xin nghỉ hưu sớm do suy giảm khả năng lao động 61%.

1. Tỷ lệ hưởng nếu đúng tuổi: 18 năm đầu = 45%; 12 năm còn lại = 12 x 2% = 24%. Tổng cộng = 69%.

2. Ông Bình nghỉ hưu sớm 4 năm (56 tuổi so với 60 tuổi): Tỷ lệ giảm trừ = 4 x 2% = 8%.

3. Tỷ lệ hưởng thực tế: 69% - 8% = 61% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.

Lời khuyên pháp lý

Việc nghỉ hưu trước tuổi năm 2020 có lợi thế là tuổi đời yêu cầu thấp hơn so với lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu từ năm 2021. Tuy nhiên, người lao động cần cân nhắc kỹ vì mỗi năm nghỉ sớm sẽ bị trừ 2% tỷ lệ hưởng vĩnh viễn. Nếu số năm đóng BHXH chưa đủ cao, mức lương hưu nhận được có thể sẽ rất thấp, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống sau này.