Trong nền kinh tế tri thức hiện nay, sáng chế là tài sản vô giá của doanh nghiệp. Tuy nhiên, không ít chủ sở hữu lầm tưởng rằng một khi đã được cấp văn bằng bảo hộ thì quyền lợi đó sẽ tồn tại mãi mãi. Thực tế, pháp luật quy định rất rõ các trường hợp văn bằng bảo hộ có thể bị chấm dứt hoặc hủy bỏ hiệu lực, dẫn đến việc doanh nghiệp mất đi lợi thế cạnh tranh độc quyền.

Các trường hợp chấm dứt hiệu lực văn bằng bảo hộ sáng chế

Theo quy định tại Điều 95 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, văn bằng bảo hộ có thể bị chấm dứt toàn bộ hoặc một phần hiệu lực trong các tình huống sau:

• Không nộp phí, lệ phí duy trì: Đây là lỗi phổ biến nhất. Nếu chủ văn bằng không nộp lệ phí duy trì hiệu lực trong thời hạn quy định, hiệu lực văn bằng sẽ tự động chấm dứt.
• Chủ văn bằng tuyên bố từ bỏ: Doanh nghiệp có quyền chủ động tuyên bố từ bỏ quyền sở hữu công nghiệp bằng văn bản.
• Chủ văn bằng không còn tồn tại: Trường hợp chủ văn bằng là cá nhân đã qua đời hoặc tổ chức đã giải thể mà không có người kế thừa hợp pháp.

1. Văn bằng bảo hộ bị chấm dứt toàn bộ hoặc một phần hiệu lực trong các trường hợp sau đây:
a) Chủ văn bằng bảo hộ không nộp phí, lệ phí để duy trì hiệu lực hoặc gia hạn hiệu lực theo quy định;
b) Chủ văn bằng bảo hộ tuyên bố từ bỏ quyền sở hữu công nghiệp;
c) Chủ văn bằng bảo hộ không còn tồn tại hoặc chủ Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu không còn hoạt động kinh doanh mà không có người kế thừa hợp pháp;...

Khi nào văn bằng bảo hộ sáng chế bị hủy bỏ hiệu lực?

Khác với chấm dứt (thường do các yếu tố phát sinh sau khi cấp), việc hủy bỏ hiệu lực thường liên quan đến các sai sót ngay từ thời điểm nộp đơn hoặc cấp bằng. Điều 96 Luật Sở hữu trí tuệ 2022 quy định các trường hợp hủy bỏ bao gồm:

• Người nộp đơn không có quyền đăng ký: Bao gồm cả trường hợp nộp đơn với dụng ý xấu hoặc vi phạm quy định về kiểm soát an ninh đối với sáng chế.
• Không đáp ứng điều kiện bảo hộ: Tại thời điểm cấp bằng, đối tượng không thỏa mãn các tiêu chuẩn về tính mới, trình độ sáng tạo hoặc khả năng áp dụng công nghiệp.
• Bộc lộ không đầy đủ: Sáng chế không được mô tả rõ ràng đến mức người có chuyên môn trung bình có thể thực hiện được.

Khi văn bằng bị hủy bỏ, nó được coi là không phát sinh hiệu lực ngay từ thời điểm cấp bằng, điều này có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý phức tạp về bồi thường thiệt hại nếu doanh nghiệp đã thực hiện các giao dịch chuyển giao quyền sử dụng trước đó.

Thủ tục và thời hiệu thực hiện quyền yêu cầu

Bất kỳ tổ chức, cá nhân nào cũng có quyền yêu cầu Cục Sở hữu trí tuệ chấm dứt hoặc hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ nếu có căn cứ và nộp đầy đủ phí, lệ phí. Thời hiệu thực hiện quyền yêu cầu hủy bỏ hiệu lực là suốt thời hạn bảo hộ của văn bằng đó.

Để bảo vệ quyền lợi của mình, các doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống quản trị tài sản trí tuệ chuyên nghiệp, theo dõi sát sao thời hạn nộp phí duy trì và thường xuyên rà soát tính pháp lý của các văn bằng đang sở hữu. Việc chủ động nắm bắt các quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ 2022 chính là lá chắn vững chắc nhất cho tài sản trí tuệ của doanh nghiệp.