Hộ chiếu (passport) không chỉ là giấy tờ tùy thân quan trọng mà còn là "tấm vé" để công dân Việt Nam bước ra thế giới. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng, không ít trường hợp người dân vô tình làm thất lạc hoặc bị mất cắp hộ chiếu. Câu hỏi đặt ra là: Làm mất hộ chiếu có bị phạt không? Và nếu có, mức phạt là bao nhiêu? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 10/2019.

Người dân cần hết sức cẩn trọng trong việc bảo quản hộ chiếu cá nhân (ảnh minh họa)

1. Mất hộ chiếu có bị xử phạt hành chính không?

Nhiều người lầm tưởng rằng việc làm mất tài sản cá nhân như hộ chiếu là chuyện riêng và không liên quan đến pháp luật. Tuy nhiên, hộ chiếu là tài sản của Nhà nước cấp cho công dân để sử dụng vào mục đích xuất nhập cảnh. Do đó, việc quản lý và sử dụng hộ chiếu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an ninh, trật tự.

Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 17 Nghị định 167/2013/NĐ-CP, hành vi không thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền về việc mất, hư hỏng hộ chiếu hoặc giấy tờ khác có giá trị thay hộ chiếu sẽ bị xử phạt hành chính.

"2. Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:
a) Làm giả, làm sai lệch nội dung các giấy tờ có giá trị xuất cảnh, nhập cảnh; thẻ thường trú, thẻ tạm trú;
b) Sử dụng giấy tờ giả, giấy tờ đã bị sửa đổi, giấy tờ không do cơ quan có thẩm quyền cấp để xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, cư trú;
c) Cho người khác mượn, thuê hoặc cho thuê, mượn hộ chiếu, giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu để thực hiện hành vi trái quy định của pháp luật;
d) Sử dụng hộ chiếu, giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu của người khác để xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh;
đ) Không thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền về việc mất, hư hỏng hộ chiếu hoặc giấy tờ khác có giá trị thay hộ chiếu;"

Như vậy, pháp luật không phạt hành vi "làm mất" hộ chiếu một cách đơn thuần, mà phạt hành vi chậm trễ hoặc không trình báo việc mất hộ chiếu cho cơ quan chức năng. Thời hạn được coi là "ngay" thường được hướng dẫn là trong vòng 48 giờ kể từ khi phát hiện mất.

2. Tại sao phải trình báo mất hộ chiếu trong vòng 48 giờ?

Việc trình báo mất hộ chiếu không chỉ giúp bạn tránh được án phạt hành chính mà còn là biện pháp tự bảo vệ bản thân. Khi bạn trình báo, cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh sẽ thực hiện hủy giá trị sử dụng của cuốn hộ chiếu đó trên hệ thống toàn cầu.

Điều này ngăn chặn kẻ xấu sử dụng hộ chiếu của bạn vào các mục đích bất hợp pháp như: giả danh để thực hiện các giao dịch tài chính, vi phạm pháp luật tại nước ngoài hoặc các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia. Nếu bạn không trình báo và có sự cố xảy ra liên quan đến hộ chiếu cũ, bạn có thể phải đối mặt với những rắc rối pháp lý rất phức tạp để chứng minh sự vô can của mình.

Cán bộ cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh hướng dẫn người dân làm thủ tục trình báo (ảnh minh họa)

3. Thủ tục trình báo mất hộ chiếu theo quy định năm 2019

Tùy vào địa điểm bạn làm mất hộ chiếu mà quy trình trình báo sẽ có sự khác biệt nhất định. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết theo Thông tư 29/2016/TT-BCA:

Trường hợp mất hộ chiếu trong nước

• Bước 1: Trong thời hạn 48 giờ kể từ khi phát hiện mất, bạn cần điền đầy đủ thông tin vào mẫu đơn trình báo mất hộ chiếu (Mẫu X08).
• Bước 2: Nộp đơn tại cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh nơi gần nhất (không nhất thiết phải là nơi thường trú). Khi đi mang theo Chứng minh nhân dân hoặc Thẻ căn cước công dân để đối chiếu.
• Bước 3: Nếu gửi đơn qua bưu điện, đơn phải có xác nhận của Công an xã, phường, thị trấn nơi bạn đang cư trú.

Trường hợp mất hộ chiếu khi đang ở nước ngoài

Đây là tình huống khẩn cấp hơn vì bạn sẽ không có giấy tờ để về nước hoặc di chuyển sang quốc gia khác. Bạn cần thực hiện ngay:

• Trình báo với cơ quan cảnh sát sở tại để lấy biên bản xác nhận mất tài sản.
• Đến ngay Cơ quan đại diện Việt Nam (Đại sứ quán hoặc Tổng lãnh sự quán) tại nước đó để làm thủ tục trình báo và xin cấp Giấy thông hành hoặc hộ chiếu mới để về nước.

4. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để tránh những phiền hà không đáng có, người dân nên thực hiện các biện pháp sau:

• Luôn lưu trữ bản sao hộ chiếu (photo hoặc chụp ảnh lưu trên email, điện thoại).
• Khi đi du lịch, không nên để hộ chiếu cùng với ví tiền hoặc các tài sản quý giá khác để tránh bị mất cùng lúc.
• Nếu phát hiện mất, hãy bình tĩnh rà soát lại và thực hiện trình báo ngay lập tức theo đúng quy định tại Nghị định 167/2013/NĐ-CP.

Việc tuân thủ pháp luật không chỉ giúp bạn tránh bị phạt tiền mà còn góp phần đảm bảo an ninh chung và bảo vệ quyền lợi chính đáng của chính bạn trong các giao dịch quốc tế.