Chỉ còn chưa đầy nửa tháng nữa, Bộ luật Lao động 2019 sẽ chính thức đi vào cuộc sống (từ ngày 01/01/2021). Một trong những vấn đề được hàng triệu người lao động quan tâm nhất chính là các quy định về tiền lương, đặc biệt là cách tính lương làm thêm giờ. Để cụ thể hóa các quy định này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 145/2020/NĐ-CP với những hướng dẫn chi tiết và rõ ràng hơn bao giờ hết.

Điều kiện để doanh nghiệp huy động làm thêm giờ từ năm 2021

Theo quy định tại khoan 1 Điều 107 Bộ luật Lao động 2019, làm thêm giờ là khoảng thời gian làm việc ngoài thời giờ làm việc bình thường. Tuy nhiên, doanh nghiệp không được tùy tiện huy động mà phải đáp ứng các điều kiện khắt khe:

• Sự đồng ý của người lao động: Đây là nguyên tắc tối thượng. Trừ các trường hợp đặc biệt vì an ninh, quốc phòng hoặc thiên tai, hỏa hoạn, doanh nghiệp phải có sự đồng ý của người lao động về nội dung, thời gian và địa điểm làm thêm.
• Giới hạn thời gian: Số giờ làm thêm không quá 50% số giờ làm việc bình thường trong ngày. Nếu tính theo tuần, tổng giờ làm việc và làm thêm không quá 12 giờ/ngày. Đặc biệt, tổng số giờ làm thêm không quá 40 giờ/tháng (tăng so với mức 30 giờ trước đây) và không quá 200 giờ/năm (trừ một số ngành nghề đặc thù được làm thêm đến 300 giờ).

Cách tính lương làm thêm giờ vào ban ngày

Căn cứ Điều 98 Bộ luật Lao động 2019 và hướng dẫn tại Điều 55 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, tiền lương làm thêm giờ ban ngày được tính như sau:

Đối với người lao động hưởng lương theo thời gian

Tiền lương làm thêm giờ = Tiền lương giờ thực trả của ngày làm việc bình thường x Mức ít nhất 150% hoặc 200% hoặc 300% x Số giờ làm thêm

Trong đó, mức % áp dụng cụ thể:

• 150%: Áp dụng cho ngày làm việc bình thường.
• 200%: Áp dụng cho ngày nghỉ hằng tuần.
• 300%: Áp dụng cho ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương (chưa kể tiền lương ngày lễ, tết đối với người lao động hưởng lương ngày).

Đối với người lao động hưởng lương theo sản phẩm

Tiền lương làm thêm giờ = Đơn giá tiền lương sản phẩm của ngày làm việc bình thường x Mức ít nhất 150% hoặc 200% hoặc 300% x Số sản phẩm làm thêm

Cách tính lương làm thêm giờ vào ban đêm

Đây là phần nội dung phức tạp nhất và dễ gây nhầm lẫn nhất. Theo Điều 57 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, người lao động làm thêm giờ vào ban đêm sẽ được hưởng mức lương "kép":

1. Tiền lương làm thêm giờ của ngày đó (150%, 200% hoặc 300%).
2. Tiền lương làm việc vào ban đêm (ít nhất 30% lương giờ thực trả).
3. Đặc biệt: Hưởng thêm 20% tiền lương tính theo đơn giá tiền lương sản phẩm hoặc tiền lương giờ thực trả của công việc làm vào ban ngày của ngày làm việc đó.

Ví dụ thực tế: Anh A có lương giờ thực trả là 50.000đ. Nếu anh A làm thêm giờ vào ban đêm của ngày nghỉ hằng tuần, tiền lương 01 giờ làm thêm của anh sẽ là:

Lương = (200% x 50.000) + (30% x 50.000) + (20% x 200% x 50.000) = 100.000 + 15.000 + 20.000 = 135.000đ/giờ.

Như vậy, mức lương này tương đương 270% so với giờ làm việc bình thường.

Những lưu ý "vàng" để bảo vệ quyền lợi khi làm thêm giờ

Bên cạnh việc nắm vững công thức, người lao động cần lưu ý các điểm mới sau từ năm 2021:

• Tiền lương giờ thực trả: Không bao gồm tiền lương làm thêm giờ, tiền lương trả thêm khi làm việc vào ban đêm, tiền thưởng, tiền ăn giữa ca và các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại...
• Quyền từ chối: Người lao động có quyền từ chối làm thêm giờ nếu không đồng ý, trừ các trường hợp khẩn cấp theo Điều 108 Bộ luật Lao động 2019.
• Nghỉ bù: Sau mỗi đợt làm thêm giờ nhiều ngày trong tháng, người sử dụng lao động phải bố trí để người lao động được nghỉ bù cho số thời gian đã không được nghỉ.

Việc hiểu rõ cách tính lương làm thêm giờ không chỉ giúp người lao động tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình mà còn giúp doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật, tránh các tranh chấp lao động không đáng có trong bối cảnh luật mới sắp có hiệu lực.