Việc giành chiến thắng tại tòa án thông qua một bản án hay quyết định có hiệu lực pháp luật thường được coi là cái kết viên mãn cho một vụ tranh chấp. Tuy nhiên, trên thực tế, đây mới chỉ là điểm khởi đầu của một hành trình khác cũng quan trọng không kém: Thi hành án. Nếu bên thua kiện không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, người được thi hành án cần phải chủ động thực hiện các bước pháp lý cần thiết để bảo vệ quyền lợi của mình.

1. Ai có quyền yêu cầu thi hành án dân sự?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 62/2015/NĐ-CP, đương sự là người có quyền yêu cầu thi hành án trong thời hiệu quy định. Cụ thể, các đối tượng bao gồm:

• Người được thi hành án: Cá nhân, cơ quan, tổ chức được hưởng quyền, lợi ích trong bản án, quyết định.
• Người phải thi hành án: Cá nhân, cơ quan, tổ chức phải thực hiện nghĩa vụ trong bản án, quyết định.

Cần lưu ý về thời hiệu yêu cầu thi hành án. Theo Điều 30 Luật Thi hành án dân sự sửa đổi 2014, trong thời hạn 05 năm, kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, người được thi hành án, người phải thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền ra quyết định thi hành án. Nếu quá thời hạn này mà không có lý do chính đáng, quyền yêu cầu sẽ bị mất.

2. Thành phần hồ sơ yêu cầu thi hành án dân sự năm 2023

Kể từ ngày 01/05/2023, các biểu mẫu và thủ tục hành chính trong thi hành án dân sự được thực hiện theo hướng dẫn tại Thông tư 04/2023/TT-BTP. Một bộ hồ sơ đầy đủ thường bao gồm:

• Đơn yêu cầu thi hành án: Phải có đầy đủ thông tin của người yêu cầu, người được thi hành án và người phải thi hành án; nội dung yêu cầu; thông tin về tài sản hoặc điều kiện thi hành án của người phải thi hành án (nếu có).
• Bản án, quyết định: Bản chính hoặc bản sao có chứng thực của bản án, quyết định của Tòa án hoặc các quyết định khác được thi hành theo quy định.
• Giấy tờ tùy thân: Căn cước công dân, Hộ chiếu hoặc các giấy tờ xác nhận nhân thân khác của người yêu cầu.
• Tài liệu chứng minh điều kiện thi hành án (nếu có): Các giấy tờ về nhà đất, tài khoản ngân hàng, thu nhập... của bên phải thi hành án để giúp quá trình xác minh diễn ra nhanh chóng hơn.

3. Thẩm quyền tiếp nhận yêu cầu thi hành án

Việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền là bước then chốt để hồ sơ được thụ lý nhanh chóng. Căn cứ Điều 35 Luật Thi hành án dân sự, thẩm quyền được phân chia như sau:

3.1 Cơ quan thi hành án dân sự cấp huyện

Thụ lý các bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp huyện nơi cơ quan thi hành án có trụ sở; bản án phúc thẩm của Tòa án cấp tỉnh đối với bản án sơ thẩm của Tòa án cấp huyện đó; hoặc các quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án của Tòa án cấp huyện.

3.2 Cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh

Thụ lý các bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh cùng địa bàn; bản án của Tòa án nhân dân cấp cao; quyết định của Tòa án nước ngoài, Trọng tài nước ngoài được công nhận tại Việt Nam; hoặc các vụ việc mà cấp tỉnh thấy cần thiết lấy lên từ cấp huyện để trực tiếp thi hành.

4. Trình tự và thời gian giải quyết thủ tục

Quy trình thi hành án dân sự được thiết kế chặt chẽ nhằm đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật. Các giai đoạn chính bao gồm:

Bước 1: Tiếp nhận và ra quyết định thi hành án
Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu hợp lệ, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự phải ra quyết định thi hành án (theo Điều 36 Luật Thi hành án dân sự).

Bước 2: Thông báo về thi hành án
Quyết định thi hành án phải được thông báo cho đương sự trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày ra văn bản để các bên nắm bắt quyền và nghĩa vụ của mình.

Bước 3: Thời hạn tự nguyện thi hành án
Theo Điều 45 Luật Thi hành án dân sự, người phải thi hành án có thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được thông báo để tự nguyện thực hiện nghĩa vụ.

Bước 4: Xác minh điều kiện thi hành án
Nếu hết thời hạn tự nguyện mà bên phải thi hành án không thực hiện, Chấp hành viên sẽ tiến hành xác minh tài sản, thu nhập của họ theo quy định tại Điều 44 Luật Thi hành án dân sự.

5. Chi phí thi hành án dân sự đương sự cần biết

Người được thi hành án khi nhận được tiền, tài sản theo bản án, quyết định thì phải nộp phí thi hành án dân sự. Mức phí này được tính trên giá trị tài sản thực nhận, dao động từ 0.01% đến 3% tùy theo giá trị vụ việc.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định các trường hợp miễn, giảm phí thi hành án đối với người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo hoặc người gặp khó khăn đột xuất về kinh tế. Việc nắm rõ các quy định này sẽ giúp đương sự chủ động hơn về mặt tài chính khi theo đuổi vụ việc.

Tóm lại, thủ tục yêu cầu thi hành án dân sự là công cụ pháp lý quan trọng để hiện thực hóa các phán quyết của Tòa án. Để quá trình này diễn ra thuận lợi, người dân cần chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng và tuân thủ đúng các mốc thời gian mà pháp luật quy định.