Trong quản trị doanh nghiệp, việc xây dựng định mức lao động không chỉ là công cụ để tối ưu hóa năng suất mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Đặc biệt đối với các doanh nghiệp tư nhân trong bối cảnh năm 2019, việc tuân thủ các nguyên tắc xây dựng định mức theo quy định của pháp luật lao động là yếu tố then chốt để tránh các rủi ro pháp lý và tranh chấp lao động không đáng có.

1. Căn cứ pháp lý và trách nhiệm của doanh nghiệp

Theo quy định tại Điều 93 Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động có trách nhiệm xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động. Đây là cơ sở quan trọng để:

• Tuyển dụng và sử dụng lao động một cách khoa học.
• Thỏa thuận mức lương ghi trong hợp đồng lao động.
• Thực hiện trả lương công bằng dựa trên kết quả công việc.

Đáng chú ý, khi xây dựng định mức lao động, doanh nghiệp bắt buộc phải tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở và công bố công khai tại nơi làm việc trước khi thực hiện.

2. 05 Nguyên tắc vàng khi xây dựng định mức lao động năm 2019

Căn cứ vào Điều 8 Nghị định 49/2013/NĐ-CP (được bổ sung bởi Nghị định 121/2018/NĐ-CP), doanh nghiệp cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Điều 8. Nguyên tắc xây dựng định mức lao động
1. Định mức lao động được thực hiện cho từng bước công việc, từng công đoạn và toàn bộ quá trình sản xuất sản phẩm, dịch vụ trên cơ sở tổ chức lao động khoa học, tổ chức sản xuất hợp lý.
2. Mức lao động được xây dựng trên cơ sở cấp bậc của công việc hoặc chức danh, phù hợp với cấp bậc, trình độ đào tạo của người lao động, quy trình công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật của máy móc thiết bị và bảo đảm các tiêu chuẩn lao động.
3. Mức lao động phải là mức trung bình tiên tiến, bảo đảm số đông người lao động thực hiện được mà không phải kéo dài thời gian làm việc tiêu chuẩn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, một điểm cực kỳ quan trọng là mức lao động mới phải được áp dụng thử trước khi ban hành chính thức. Doanh nghiệp phải thông báo cho người lao động biết ít nhất 15 ngày trước khi áp dụng thử. Thời gian áp dụng thử tối đa không quá 03 tháng.

3. Quy trình thực hiện và hồ sơ gửi cơ quan nhà nước

Sau khi hoàn thiện bản dự thảo định mức lao động, doanh nghiệp tư nhân cần thực hiện các bước sau:

1. Lấy ý kiến: Gửi văn bản lấy ý kiến Ban chấp hành Công đoàn cơ sở (hoặc tổ chức đại diện tập thể lao động).
2. Niêm yết công khai: Công bố tại bảng tin hoặc các vị trí dễ quan sát trong doanh nghiệp trong thời gian quy định.
3. Gửi hồ sơ: Gửi bản định mức lao động đến Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp huyện nơi đặt trụ sở sản xuất, kinh doanh.

4. Mẫu bảng định mức lao động chuẩn cho doanh nghiệp tư nhân

Dưới đây là mẫu bảng định mức lao động mà doanh nghiệp có thể tham khảo và tùy chỉnh cho phù hợp với đặc thù sản xuất:

Lưu ý: Trường hợp mức thực tế thực hiện thấp hơn 5% hoặc cao hơn 10% so với mức được giao, doanh nghiệp có trách nhiệm phải điều chỉnh lại định mức lao động cho phù hợp với thực tế sản xuất.

5. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc xây dựng định mức quá cao (ép chỉ tiêu) không chỉ gây áp lực lên sức khỏe người lao động mà còn vi phạm nguyên tắc "mức trung bình tiên tiến". Ngược lại, định mức quá thấp sẽ gây lãng phí nguồn lực. Doanh nghiệp nên định kỳ rà soát (ít nhất mỗi năm một lần) để cập nhật định mức phù hợp với sự thay đổi của công nghệ và máy móc thiết bị.