Trong không khí chuẩn bị cho ngày hội lớn của toàn dân - bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, việc nắm vững quy tắc ghi phiếu là vô cùng quan trọng. Một lá phiếu đúng quy định không chỉ thể hiện trách nhiệm công dân mà còn đảm bảo ý chí của cử tri được ghi nhận một cách chính xác nhất.

Cử tri tìm hiểu danh sách ứng cử viên tại khu vực bỏ phiếu (ảnh minh họa)

1. Nguyên tắc tự mình viết phiếu và những trường hợp đặc biệt

Theo quy định tại Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, cử tri phải tự mình đi bầu, không được nhờ người khác bầu thay. Đặc biệt, việc viết phiếu bầu phải do chính cử tri thực hiện để đảm bảo tính bí mật và khách quan.

Tuy nhiên, pháp luật cũng dự phòng các tình huống thực tế nhằm đảm bảo quyền lợi cho mọi công dân:

• Trường hợp cử tri không thể tự viết phiếu: Do khuyết tật hoặc không biết chữ, cử tri có thể nhờ người khác viết hộ. Tuy nhiên, người viết hộ phải đảm bảo bí mật lá phiếu của cử tri. Sau khi viết xong, cử tri phải tự mình bỏ phiếu vào hòm phiếu.
• Trường hợp cử tri vì khuyết tật không thể bỏ phiếu: Cử tri có thể nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu.
• Trường hợp cử tri ốm đau, già yếu: Nếu cử tri không thể đến phòng bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến tận nơi cư trú để cử tri thực hiện quyền bầu cử.

2. Kỹ thuật gạch tên đúng chuẩn: Gạch sao cho đúng?

Đây là nội dung cử tri thường dễ mắc lỗi nhất dẫn đến phiếu bầu bị loại. Theo hướng dẫn nghiệp vụ, khi cử tri không tín nhiệm một ứng cử viên nào đó, cần thực hiện gạch ngang toàn bộ họ và tên của người đó.

Cận cảnh thao tác ghi phiếu bầu cử đúng quy định pháp luật (ảnh minh họa)

Các lưu ý quan trọng khi gạch tên:

• Gạch đè lên chữ: Phải gạch ngang xuyên qua dòng chữ ghi họ và tên ứng cử viên.
• Không khoanh tròn: Tuyệt đối không khoanh tròn vào tên người mình chọn hoặc người mình gạch.
• Không đánh dấu X, V: Không sử dụng các ký hiệu lạ, đánh dấu tích vào phiếu bầu.
• Không viết thêm: Không được ghi thêm tên người ngoài danh sách hoặc bất kỳ nội dung nào khác vào phiếu bầu.

Nếu trong quá trình ghi phiếu, cử tri lỡ tay viết hỏng hoặc gạch nhầm, tuyệt đối không được tẩy xóa. Cử tri có quyền liên hệ với Tổ bầu cử để nộp lại phiếu hỏng và đổi lấy phiếu bầu mới.

3. Nhận diện các trường hợp phiếu bầu không hợp lệ

Để lá phiếu của mình có giá trị, cử tri cần tránh các lỗi được quy định tại khoản 1 Điều 74 Luật Bầu cử 2015. Cụ thể, phiếu không hợp lệ bao gồm:

"1. Những trường hợp sau đây là phiếu không hợp lệ: a) Phiếu không theo mẫu quy định do Tổ bầu cử phát ra; b) Phiếu không có dấu của Tổ bầu cử; c) Phiếu để số người được bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử; d) Phiếu gạch xóa hết tên những người ứng cử; đ) Phiếu ghi thêm tên người ngoài danh sách những người ứng cử hoặc phiếu có ghi thêm nội dung khác."

Như vậy, nếu một đơn vị bầu cử được bầu 3 đại biểu nhưng cử tri lại để nguyên 4 người (không gạch ai) hoặc gạch hết cả danh sách thì lá phiếu đó sẽ bị coi là không hợp lệ và không được tính vào kết quả bầu cử.

4. Các hành vi bị nghiêm cấm để đảm bảo tính công bằng

Pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi can thiệp bất hợp pháp vào quá trình bầu cử. Căn cứ Điều 95 Luật Bầu cử 2015, các hành vi vi phạm như dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc hoặc cưỡng ép làm cản trở việc bầu cử của công dân sẽ bị xử lý nghiêm minh.

Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi sai phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này nhằm bảo đảm ngày bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật và thực sự là ngày hội của nhân dân.

Hy vọng với những hướng dẫn chi tiết trên, quý cử tri sẽ tự tin thực hiện quyền làm chủ của mình, lựa chọn được những đại biểu xứng đáng nhất vào cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương trong nhiệm kỳ 2026-2031 sắp tới.