Việc triển khai các dự án lưới điện cao áp là một phần tất yếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, đối với những hộ gia đình có nhà ở, đất đai nằm trong hoặc gần hành lang bảo vệ an toàn lưới điện, vấn đề bồi thường và hỗ trợ luôn là mối quan tâm hàng đầu. Tính đến thời điểm tháng 11/2021, các quy định về mức bồi thường khi có đường dây điện đi qua đã có những điều chỉnh quan trọng nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân.

1. Bồi thường, hỗ trợ đối với nhà ở và công trình trong hành lang an toàn

Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 14/2014/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 13 Điều 1 Nghị định 51/2020/NĐ-CP), nhà ở và công trình phục vụ sinh hoạt không phải di dời ra khỏi hành lang bảo vệ an toàn đường dây dẫn điện cao áp trên không (điện áp đến 220 kV) sẽ được bồi thường, hỗ trợ do hạn chế khả năng sử dụng.

Việc bồi thường này được thực hiện một lần với các điều kiện cụ thể:

• Đối với đất đủ điều kiện bồi thường: Nếu nhà ở, công trình được xây dựng trên đất đủ điều kiện bồi thường theo quy định của pháp luật đất đai trước ngày có thông báo thu hồi đất, chủ sở hữu sẽ được bồi thường, hỗ trợ phần diện tích nằm trong hành lang. Mức bồi thường cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định dựa trên tình hình thực tế tại địa phương.
• Đối với đất không đủ điều kiện bồi thường: Trong trường hợp này, UBND cấp tỉnh sẽ xem xét hỗ trợ dựa trên các yếu tố thực tế để đảm bảo an sinh cho người dân.

"Trường hợp nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt có một phần hoặc toàn bộ diện tích nằm trong hành lang bảo vệ an toàn đường dây dẫn điện cao áp trên không, được xây dựng trên đất đủ điều kiện bồi thường về đất theo quy định của pháp luật về đất đai trước ngày có thông báo thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì được bồi thường, hỗ trợ phần diện tích trong hành lang bảo vệ an toàn đường dây dẫn điện cao áp trên không."

2. Xử lý nhà ở không đáp ứng điều kiện tồn tại trong hành lang

Nếu nhà ở, công trình hiện hữu chưa đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật để tồn tại an toàn trong hành lang lưới điện (ví dụ: khoảng cách an toàn, vật liệu chống cháy...), chủ đầu tư lưới điện cao áp có trách nhiệm chi trả kinh phí để cải tạo. Nếu sau khi cải tạo vẫn không đáp ứng được hoặc không thể cải tạo, chủ sở hữu sẽ được bồi thường để dỡ bỏ hoặc di dời theo quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

3. Bồi thường đối với nhà ở nằm ngoài hành lang lưới điện

Một điểm mới đáng chú ý tại khoản 14 Điều 1 Nghị định 51/2020/NĐ-CP là việc mở rộng đối tượng bồi thường cho các công trình nằm ngoài hành lang nhưng chịu ảnh hưởng của cường độ điện trường lớn.

Cụ thể, nếu cường độ điện trường lớn hơn 05 kV/m (ngoài nhà) hoặc lớn hơn 01 kV/m (trong nhà), chủ sở hữu sẽ được bồi thường, hỗ trợ di dời tương tự như các trường hợp nằm trong hành lang phải giải tỏa. Đối với khu vực nằm giữa hai đường dây 500 kV có khoảng cách ngang nhỏ hơn hoặc bằng 60 mét, người dân có quyền lựa chọn di dời hoặc ở lại và nhận bồi thường theo quy định.

4. Bồi thường về đất và chi phí di chuyển

Việc thu hồi đất để xây dựng các cột điện, trạm biến áp được thực hiện theo quy định của Luật Đất đai 2013. Người dân cần lưu ý:

• Điều kiện bồi thường: Đất phải có Giấy chứng nhận (Sổ đỏ, Sổ hồng) hoặc đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận.
• Mức bồi thường: Được tính theo giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm thu hồi.
• Chi phí di chuyển: Nếu chủ sở hữu tự nguyện di chuyển ra khỏi hành lang an toàn, Nhà nước sẽ bồi thường chi phí tháo dỡ, vận chuyển và lắp đặt tài sản.

5. Bồi thường đối với cây trồng

Cây trồng trong và ngoài hành lang an toàn lưới điện cũng được bảo vệ quyền lợi. Nếu cây có trước khi có thông báo thu hồi đất và phải chặt bỏ hoặc tỉa cành để đảm bảo an toàn, đơn vị quản lý vận hành lưới điện phải thực hiện bồi thường theo đơn giá do UBND cấp tỉnh ban hành.

Tóm lại, mức bồi thường về nhà đất khi có đường dây điện cao áp đi qua không chỉ phụ thuộc vào các Nghị định hướng dẫn Luật Điện lực mà còn gắn liền với chính sách đất đai của từng địa phương. Người dân nên chủ động tìm hiểu các quyết định cụ thể của UBND tỉnh nơi mình cư trú để đảm bảo quyền lợi tối đa.