Trong hoạt động xuất nhập khẩu, việc xác định trị giá hải quan là một trong những khâu quan trọng nhất, quyết định trực tiếp đến số thuế phải nộp và tốc độ thông quan hàng hóa. Đối với các doanh nghiệp tư nhân, việc nắm vững quy định về khai báo trị giá không chỉ giúp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn tối ưu hóa dòng tiền kinh doanh.

Trị giá hải quan là gì và cách xác định chuẩn xác?

Hiểu một cách đơn giản, trị giá hải quan hàng nhập khẩu là giá thực tế mà doanh nghiệp phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên của Việt Nam. Giá này được xác định dựa trên các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, đặc biệt là Hiệp định GATT.

Theo quy định, doanh nghiệp cần áp dụng tuần tự 06 phương pháp xác định trị giá và dừng lại ngay ở phương pháp nào xác định được kết quả:

• Phương pháp trị giá giao dịch (phổ biến nhất).
• Phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu giống hệt.
• Phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu tương tự.
• Phương pháp trị giá khấu trừ.
• Phương pháp trị giá tính toán.
• Phương pháp suy luận.

Đáng chú ý, nếu doanh nghiệp có yêu cầu bằng văn bản, trình tự áp dụng phương pháp khấu trừ và phương pháp tính toán có thể được hoán đổi cho nhau để phù hợp với đặc thù dữ liệu kế toán của đơn vị.

Khi nào doanh nghiệp bắt buộc phải khai trị giá hải quan?

Về nguyên tắc, mọi lô hàng nhập khẩu đều phải khai trị giá hải quan. Tuy nhiên, theo Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016 và hướng dẫn tại Thông tư 39/2015/TT-BTC, có một số trường hợp ngoại lệ không cần khai tờ khai trị giá riêng:

• Hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế hoặc được miễn thuế.
• Hàng nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu.
• Hàng hóa đủ điều kiện áp dụng phương pháp trị giá giao dịch và đã khai đủ thông tin trên hệ thống VNACCS.
• Hàng hóa không có hợp đồng mua bán hoặc hóa đơn thương mại.

Quy trình khai báo: Trực tuyến hay Trực tiếp?

1. Khai báo trực tuyến qua hệ thống VNACCS

Hiện nay, đa số doanh nghiệp thực hiện khai báo cùng với tờ khai nhập khẩu trên hệ thống VNACCS. Hệ thống sẽ tự động tính toán trị giá tính thuế dựa trên các thông số như: tổng trị giá hóa đơn, các khoản điều chỉnh (phí vận chuyển - mã F, phí bảo hiểm - mã I) và hệ số phân bổ.

Tuy nhiên, nếu lô hàng có trên 05 khoản điều chỉnh khác hoặc việc phân bổ không theo tỷ lệ trị giá, doanh nghiệp buộc phải thực hiện khai báo thủ công tại tờ khai trị giá riêng rồi mới điền kết quả vào hệ thống.

2. Khai báo trực tiếp bằng bản giấy

Trong các trường hợp đặc biệt phải nộp hồ sơ giấy, doanh nghiệp cần lưu ý sử dụng đúng mẫu biểu:

• Mẫu HQ/2015-TG1: Dành cho phương pháp trị giá giao dịch.
• Mẫu HQ/2015-TG2: Dành cho các phương pháp xác định trị giá khác.

Tờ khai trị giá phải được lập thành 02 bản, là bộ phận không tách rời của hồ sơ hải quan và phải đảm bảo số thứ tự mặt hàng khớp hoàn toàn với tờ khai nhập khẩu.

Cơ quan hải quan kiểm tra và xử lý nghi vấn trị giá

Cơ quan hải quan có quyền kiểm tra tính chính xác của trị giá khai báo dựa trên hồ sơ và thực tế hàng hóa. Nếu có nghi vấn, quy trình tham vấn sẽ được kích hoạt:

"Trường hợp nghi vấn về trị giá khai báo, cơ quan hải quan thông báo cơ sở nghi vấn, mức giá, phương pháp do cơ quan hải quan dự kiến xác định và giải phóng hàng hóa theo quy định, doanh nghiệp thực hiện tham vấn với cơ quan hải quan nhằm làm rõ về tính chính xác của trị giá khai báo."

Nếu doanh nghiệp không thể chứng minh được tính chính xác của trị giá khai báo hoặc quá thời hạn 05 ngày làm việc mà không khai bổ sung theo yêu cầu, cơ quan hải quan sẽ thực hiện ấn định thuế để thông quan hàng hóa. Do đó, việc lưu trữ đầy đủ chứng từ thanh toán, hợp đồng và hóa đơn là cực kỳ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp khi tham vấn.

Lời khuyên từ chuyên gia: Doanh nghiệp nên chủ động kiểm tra tỷ giá ngoại tệ (thường lấy theo tỷ giá mua chuyển khoản của Vietcombank vào ngày thứ Năm tuần trước) để đảm bảo số liệu khai báo luôn chính xác nhất.