Giảm trừ gia cảnh là một trong những quyền lợi hợp pháp và thiết thực nhất của người nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Việc đăng ký người phụ thuộc là bố, mẹ không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người lao động mà còn thể hiện truyền thống hiếu thảo, chăm sóc đấng sinh thành của người Việt Nam. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/7/2026, khi hệ thống văn bản pháp luật mới về thuế TNCN chính thức có hiệu lực, các quy định về điều kiện, mức thu nhập trần cũng như hồ sơ chứng minh đối với người phụ thuộc là bố, mẹ đã có những thay đổi vô cùng quan trọng mà người nộp thuế bắt buộc phải nắm rõ để thực hiện đúng quy định.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu và hướng dẫn chi tiết từ A-Z về điều kiện, hồ sơ, thủ tục đăng ký người phụ thuộc là bố, mẹ áp dụng mới nhất trong năm 2026.

1. Những trường hợp bố, mẹ được xác định là người phụ thuộc

Theo quy định tại điểm b khoản 4 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, bố, mẹ được xác định là người phụ thuộc của người nộp thuế nếu thuộc các trường hợp hết tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động, đồng thời đáp ứng điều kiện về thu nhập theo quy định của Bộ Tài chính.

Để hướng dẫn chi tiết nội dung này, điểm d khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa nhóm đối tượng bố, mẹ được phép đăng ký giảm trừ gia cảnh bao gồm:

• Cha đẻ, mẹ đẻ của người nộp thuế;
• Cha nuôi, mẹ nuôi hợp pháp theo quy định của pháp luật về nuôi con nuôi;
• Cha dượng, mẹ kế có quan hệ hôn nhân thực tế và hợp pháp với mẹ đẻ hoặc cha đẻ của người nộp thuế;
• Cha vợ, mẹ vợ (đối với người nộp thuế là chồng) hoặc cha chồng, mẹ chồng (đối với người nộp thuế là vợ).

Sự mở rộng và làm rõ này đảm bảo tính nhân văn của pháp luật thuế, ghi nhận trách nhiệm phụng dưỡng không chỉ đối với cha mẹ ruột mà còn đối với cha mẹ có quan hệ nuôi dưỡng, hôn nhân thực tế của người nộp thuế hoặc của bạn đời.

2. Điều kiện khắt khe để đăng ký người phụ thuộc là bố, mẹ năm 2026

Không phải mọi trường hợp bố, mẹ nêu trên đều mặc nhiên được tính là người phụ thuộc. Để được áp dụng giảm trừ gia cảnh, người nộp thuế phải chứng minh bố, mẹ mình đáp ứng đầy đủ các điều kiện khắt khe được quy định tại Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP và hướng dẫn tại Thông tư 87/2026/TT-BTC. Cụ thể, điều kiện được chia làm hai nhóm rõ rệt dựa trên độ tuổi lao động:

Nhóm 1: Bố, mẹ trong độ tuổi lao động

Đối với bố, mẹ vẫn đang trong độ tuổi lao động, để được xác định là người phụ thuộc, họ phải đáp ứng đồng thời hai điều kiện sau:

• Bị khuyết tật, không có khả năng lao động: Theo quy định tại khoản 4 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, người không có khả năng lao động phải là người bị khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, hoặc người mắc bệnh hiểm nghèo không thể tự lực cánh sinh, hoặc có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên (phải có kết luận giám định y khoa của cơ quan y tế có thẩm quyền).
• Điều kiện về thu nhập: Không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá mức quy định.

Nhóm 2: Bố, mẹ ngoài độ tuổi lao động

Đối với bố, mẹ đã ngoài độ tuổi lao động, điều kiện áp dụng đơn giản hơn khi không cần chứng minh tình trạng sức khỏe hay khả năng lao động, nhưng bắt buộc phải đáp ứng điều kiện về giới hạn thu nhập.

Về độ tuổi nghỉ hưu, căn cứ theo quy định tại Nghị định 135/2020/NĐ-CP, lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu được áp dụng cụ thể cho năm 2026 như sau: Tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện bình thường là đủ 61 tuổi 06 tháng đối với nam và đủ 57 tuổi đối với nữ. Do đó, nếu bố từ đủ 61 tuổi 06 tháng trở lên và mẹ từ đủ 57 tuổi trở lên thì được xác định là người ngoài độ tuổi lao động.

Bước ngoặt mới về mức trần thu nhập từ ngày 01/7/2026

Một trong những điểm mới quan trọng nhất có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC là mức trần thu nhập của người phụ thuộc đã được nâng lên đáng kể:

Người phụ thuộc được tính giảm trừ gia cảnh phải thuộc trường hợp không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không quá 03 triệu đồng/tháng (thay vì mức 01 triệu đồng/tháng trước đây).

Sự điều chỉnh này phản ánh đúng thực tế biến động giá cả và mức sống của người dân. Như vậy, nếu bố, mẹ đang hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động hoặc có các khoản thu nhập tự do khác, nhưng tổng thu nhập bình quân tháng trong năm không quá 03 triệu đồng thì vẫn hoàn toàn đủ điều kiện để con cái đăng ký làm người phụ thuộc. Ngược lại, nếu mức thu nhập này vượt quá 03 triệu đồng/tháng, dù chỉ là 3.100.000 đồng, bố mẹ cũng không được chấp nhận là người phụ thuộc hợp lệ.

3. Chi tiết hồ sơ chứng minh bố, mẹ là người phụ thuộc năm 2026

Để cơ quan thuế phê duyệt yêu cầu giảm trừ gia cảnh, người nộp thuế cần chuẩn bị và nộp hồ sơ chứng minh mối quan hệ cũng như các điều kiện đi kèm. Theo quy định tại khoản 3 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC, hồ sơ được phân loại chi tiết cho từng trường hợp như sau:

3.1. Đối với cha đẻ, mẹ đẻ

• Bản chụp thẻ Căn cước công dân hoặc thẻ Căn cước của cha, mẹ;
• Bản chụp Giấy khai sinh của người nộp thuế để chứng minh mối quan hệ cha con, mẹ con hợp pháp; hoặc bản chụp Quyết định nhận cha, mẹ, con của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

3.2. Đối với cha nuôi, mẹ nuôi

• Bản chụp thẻ Căn cước công dân hoặc thẻ Căn cước của cha, mẹ nuôi;
• Bản chụp Quyết định công nhận việc nuôi con nuôi hoặc Giấy chứng nhận nuôi con nuôi do cơ quan có thẩm quyền cấp.

3.3. Đối với cha vợ, mẹ vợ hoặc cha chồng, mẹ chồng

• Bản chụp thẻ Căn cước công dân hoặc thẻ Căn cước của cha, mẹ;
• Bản chụp Giấy khai sinh của vợ hoặc chồng người nộp thuế;
• Bản chụp Giấy chứng nhận kết hôn của người nộp thuế để chứng minh mối quan hệ hôn nhân hợp pháp giữa người nộp thuế và con của người phụ thuộc.

3.4. Đối với cha dượng, mẹ kế

• Bản chụp thẻ Căn cước công dân hoặc thẻ Căn cước;
• Bản chụp Giấy khai sinh của người nộp thuế;
• Bản chụp Giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ xác nhận quan hệ hôn nhân hợp pháp giữa cha dượng với mẹ đẻ, hoặc giữa mẹ kế với cha đẻ của người nộp thuế.

Lưu ý đặc biệt: Đối với bố, mẹ trong độ tuổi lao động nhưng bị suy giảm khả năng lao động, ngoài các giấy tờ chứng minh quan hệ nêu trên, hồ sơ bắt buộc phải kèm theo bản chụp Giấy xác nhận khuyết tật hoặc Biên bản giám định y khoa chứng minh tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, pháp luật hiện hành quy định cơ quan thuế sẽ chủ động khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Cổng Dịch vụ công quốc gia. Người nộp thuế chỉ phải nộp các giấy tờ bản cứng hoặc bản chụp khi hệ thống cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ hoặc không thể khai thác được thông tin.

4. Thời hạn và các nguyên tắc cốt lõi khi đăng ký người phụ thuộc

Việc đăng ký người phụ thuộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp lý quy định tại khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP để tránh việc trục lợi hoặc trùng lặp đối tượng giảm trừ:

• Nguyên tắc duy nhất: Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế duy nhất trong năm tính thuế. Ví dụ, nếu gia đình có hai anh em cùng đi làm và có thu nhập chịu thuế, chỉ một trong hai người được đăng ký giảm trừ gia cảnh cho bố hoặc mẹ. Không được phép chia đôi hoặc cả hai cùng đăng ký một người bố/mẹ.
• Nguyên tắc thỏa thuận: Trường hợp nhiều người nộp thuế có cùng nghĩa vụ nuôi dưỡng đối với một người phụ thuộc thì các bên phải tự thỏa thuận để cử ra một người đại diện đăng ký giảm trừ gia cảnh.
• Thời hạn đăng ký: Người nộp thuế phải thực hiện đăng ký người phụ thuộc và nộp hồ sơ chứng minh chậm nhất là trước ngày 31/12 của năm tính thuế. Nếu đăng ký muộn hơn thời hạn này, người nộp thuế sẽ không được tính giảm trừ cho năm đó.
• Tính ổn định: Việc đăng ký người phụ thuộc có hiệu lực ổn định cho các năm tiếp theo nếu không có sự thay đổi về thông tin hoặc điều kiện của người phụ thuộc. Khi có sự thay đổi (ví dụ: bố mẹ qua đời, hoặc có thu nhập vượt quá 3 triệu đồng/tháng), người nộp thuế phải chủ động làm thủ tục thay đổi thông tin hoặc cắt giảm người phụ thuộc từ kỳ tính thuế tiếp theo.

5. Mức giảm trừ gia cảnh áp dụng cho bố, mẹ là người phụ thuộc năm 2026

Kể từ ngày 01/7/2026, mức giảm trừ gia cảnh đối với thuế TNCN đã được điều chỉnh tăng theo quy định tại khoản 1 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025. Cụ thể:

• Mức giảm trừ đối với bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm);
• Mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc (bao gồm cả bố, mẹ): 6,2 triệu đồng/tháng (tương đương 74,4 triệu đồng/năm).

Sự gia tăng mức giảm trừ từ 4,4 triệu đồng/tháng lên 6,2 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc là một tin vui lớn cho người lao động, giúp họ giữ lại một phần thu nhập lớn hơn để trang trải cuộc sống và chăm lo cho gia đình, đặc biệt là phụng dưỡng bố mẹ già yếu.

Ví dụ thực tế minh họa:
Anh Minh có thu nhập từ tiền lương, tiền công trong tháng 8/2026 là 30 triệu đồng. Anh đăng ký người phụ thuộc là mẹ đẻ (65 tuổi, không có thu nhập). Mức đóng bảo hiểm bắt buộc của anh Minh là 3,15 triệu đồng. Thu nhập tính thuế TNCN của anh Minh được xác định như sau:
- Thu nhập chịu thuế: 30 triệu đồng.
- Các khoản giảm trừ:
  + Giảm trừ bản thân: 15,5 triệu đồng.
  + Giảm trừ người phụ thuộc (mẹ đẻ): 6,2 triệu đồng.
  + Bảo hiểm bắt buộc: 3,15 triệu đồng.
- Tổng các khoản giảm trừ: 15,5 + 6,2 + 3,15 = 24,85 triệu đồng.
- Thu nhập tính thuế: 30 - 24,85 = 5,15 triệu đồng.
Nhờ việc đăng ký người phụ thuộc là mẹ đẻ hợp lệ, thu nhập tính thuế của anh Minh đã giảm đi đáng kể, từ đó số thuế TNCN thực nộp cũng giảm đi rất nhiều.

6. Lời khuyên pháp lý dành cho người nộp thuế

Để quá trình đăng ký người phụ thuộc là bố, mẹ diễn ra thuận lợi và tránh các rủi ro pháp lý không đáng có, người nộp thuế cần lưu ý các điểm sau:

1. Kê khai trung thực: Người nộp thuế phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của thông tin kê khai, đặc biệt là mức thu nhập của bố, mẹ. Việc cố tình khai sai thu nhập của người phụ thuộc để trục lợi thuế có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế rất nặng khi bị cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.
2. Chủ động cập nhật thông tin: Khi bố, mẹ có sự thay đổi về điều kiện (ví dụ: bắt đầu có thu nhập vượt quá 3 triệu đồng/tháng), người nộp thuế cần chủ động nộp mẫu tờ khai điều chỉnh thông tin đăng ký thuế để cắt giảm người phụ thuộc, tránh việc bị truy thu thuế và phạt chậm nộp sau này.
3. Tận dụng công nghệ số: Hiện nay, việc đăng ký người phụ thuộc có thể thực hiện trực tuyến cực kỳ nhanh chóng qua ứng dụng eTax Mobile hoặc Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế. Người lao động nên ưu tiên phương thức này để tiết kiệm thời gian và công sức đi lại.

Hy vọng bài viết trên đã cung cấp đầy đủ và chi tiết các thông tin pháp lý hữu ích về điều kiện đăng ký người phụ thuộc là bố, mẹ năm 2026. Việc thực hiện đúng và đủ các quy định không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi tài chính chính đáng của bản thân mà còn là cách chúng ta thực hiện nghĩa vụ công dân một cách văn minh, thượng tôn pháp luật.