Trong hoạt động tín dụng, việc khách hàng đặt bút ký vào bản hợp đồng vay vốn là kết quả của một quá trình thẩm định, xét duyệt hồ sơ nghiêm ngặt. Tuy nhiên, thực tế không hiếm những tình huống "dở khóc dở cười" khi hợp đồng đã ký xong, con dấu đã đóng, nhưng người vay lại nảy sinh ý định không muốn vay nữa do tìm được nguồn vốn khác rẻ hơn hoặc thay đổi kế hoạch kinh doanh. Câu hỏi đặt ra là: Khi tiền chưa về túi, liệu chúng ta có thể đơn phương chấm dứt thỏa thuận mà không phải chịu bất kỳ trách nhiệm nào?

Sức nặng của chữ ký: Hợp đồng vay tài sản có hiệu lực từ khi nào?

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ khi ngân hàng giải ngân (chuyển tiền vào tài khoản) thì hợp đồng mới bắt đầu có hiệu lực. Tuy nhiên, theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể là tại Điều 463, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

Về thời điểm có hiệu lực, trừ khi các bên có thỏa thuận khác trong hợp đồng, thông thường hợp đồng sẽ có hiệu lực ngay tại thời điểm bên cuối cùng ký vào văn bản. Điều này đồng nghĩa với việc, ngay khi bạn đặt bút ký, các quyền và nghĩa vụ pháp lý đã được xác lập. Ngân hàng có nghĩa vụ chuẩn bị nguồn tiền để giải ngân, và bạn có nghĩa vụ tiếp nhận vốn cũng như hoàn trả theo cam kết.

Quyền hủy bỏ hợp đồng: Không phải cứ muốn là được

Pháp luật dân sự Việt Nam bảo vệ sự tự do thỏa thuận nhưng cũng đề cao tính thượng tôn cam kết. Căn cứ theo Điều 423 Bộ luật Dân sự 2015, một bên chỉ có quyền hủy bỏ hợp đồng và không phải bồi thường thiệt hại trong các trường hợp:

• Bên kia vi phạm hợp đồng là điều kiện hủy bỏ mà các bên đã thỏa thuận;
• Bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng;
• Các trường hợp khác do luật quy định.

Trong tình huống khách hàng "đổi ý" vì lý do cá nhân, trong khi phía ngân hàng vẫn sẵn sàng giải ngân và thực hiện đúng nghĩa vụ, thì việc khách hàng từ chối nhận tiền được coi là một hành vi vi phạm nghĩa vụ tiếp nhận tài sản vay. Do đó, bạn không thể áp dụng quyền hủy bỏ hợp đồng miễn phí trong trường hợp này.

Cái giá của việc "quay xe" sau khi ký hợp đồng

Vào thời điểm giữa năm 2022, khi thị trường tài chính có nhiều biến động và room tín dụng của các ngân hàng thường xuyên ở trạng thái "căng thẳng", việc một hồ sơ đã được phê duyệt nhưng không giải ngân gây ra lãng phí nguồn lực rất lớn cho tổ chức tín dụng. Do đó, các ngân hàng thường áp dụng các biện pháp chế tài nghiêm khắc:

1. Phí cam kết rút vốn và phí phạt vi phạm

Hầu hết các hợp đồng tín dụng đều có điều khoản về "Phí cam kết rút vốn" (Commitment Fee). Đây là khoản phí khách hàng phải trả cho việc ngân hàng đã giữ lại một khoản tiền để sẵn sàng giải ngân cho khách hàng. Nếu khách hàng không rút vốn theo kế hoạch, mức phạt thường dao động từ 0,5% đến 2% trên tổng số tiền vay. Với những khoản vay lớn hàng tỷ đồng, con số này là không hề nhỏ.

2. Chi phí thẩm định và hồ sơ

Dù tiền chưa về tài khoản, nhưng các chi phí như phí thẩm định tài sản đảm bảo, phí công chứng hợp đồng thế chấp, phí đăng ký giao dịch bảo đảm... thường đã phát sinh và khách hàng sẽ không được hoàn lại các khoản này.

3. "Vết sẹo" trong hồ sơ tín dụng

Dù việc không vay nữa có thể chưa dẫn đến nợ xấu trên hệ thống CIC ngay lập tức, nhưng nó sẽ lưu lại lịch sử tại ngân hàng đó. Trong tương lai, nếu bạn quay lại chính ngân hàng này để đề nghị vay vốn, hệ thống sẽ ghi nhận bạn là khách hàng "thiếu ổn định", dẫn đến việc xét duyệt sẽ trở nên khó khăn và khắt khe hơn rất nhiều.

Giải pháp tối ưu khi không còn nhu cầu vay vốn

Nếu thực sự phải hủy bỏ việc vay vốn sau khi đã ký hợp đồng, chuyên gia pháp lý khuyên bạn nên thực hiện theo quy trình sau để giảm thiểu thiệt hại:

1. Đọc kỹ điều khoản chấm dứt: Kiểm tra xem hợp đồng quy định thế nào về việc chấm dứt trước khi giải ngân.
2. Thông báo sớm nhất có thể: Hãy liên hệ ngay với cán bộ tín dụng. Việc thông báo sớm giúp ngân hàng điều chuyển nguồn vốn cho khách hàng khác, từ đó họ có thể xem xét giảm nhẹ mức phạt cho bạn.
3. Thương thảo văn bản: Đừng chỉ nói miệng. Hãy lập một văn bản đề nghị chấm dứt hợp đồng và nêu rõ lý do khách quan (nếu có).
4. Tất toán các nghĩa vụ tài chính: Chấp nhận thanh toán các khoản phí phạt theo thỏa thuận để nhận được biên bản thanh lý hợp đồng, đảm bảo không còn ràng buộc pháp lý về sau.

Lời kết: "Bút sa gà chết" là câu thành ngữ luôn đúng trong các giao dịch tài chính. Việc ký kết hợp đồng vay vốn ngân hàng là một hành vi pháp lý quan trọng. Hãy chắc chắn về nhu cầu và khả năng của mình trước khi đặt bút ký để bảo vệ uy tín và tài chính của bản thân.