Quy định mới về khai báo và giám sát học sinh khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI)

Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã tác động mạnh mẽ đến các phương pháp giáo dục hiện đại. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI sao cho đúng đắn, trung thực và hiệu quả đòi hỏi khung pháp lý và hướng dẫn cụ thể từ cơ quan quản lý. Theo hướng dẫn tại mục 3 Phần II Công văn 5588/BGDĐT-GDPT năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, các Sở Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm xây dựng quy định chi tiết về việc sử dụng AI trong công tác dạy học, kiểm tra và đánh giá học sinh.

Đáng chú ý, văn bản nhấn mạnh rằng khi ứng dụng các công cụ AI vào quá trình học tập và làm bài tập, học sinh phải tuyệt đối tuân thủ hướng dẫn, chịu sự giám sát của giáo viên và thực hiện việc khai báo theo đúng yêu cầu. Điều này nhằm hạn chế tình trạng lạm dụng công cụ công nghệ để gian lận hoặc sao chép nguyên văn sản phẩm trí tuệ mà không qua tư duy kiểm chứng.

Đánh giá kết quả học tập không chỉ dựa vào sản phẩm cuối cùng

Một trong những thay đổi căn bản trong tư duy giáo dục thời đại số là phương pháp kiểm tra, đánh giá năng lực người học. Hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ rõ việc đánh giá kết quả học tập của học sinh không được phụ thuộc đơn thuần vào sản phẩm bài làm cuối cùng. Thay vào đó, giáo viên cần đặc biệt chú trọng tới:

• Quá trình thực hiện bài tập: Theo dõi các bước học sinh triển khai, các câu lệnh (prompts) được đưa vào công cụ AI và quá trình tiếp thu kiến thức.
• Khả năng giải thích và kiểm chứng: Học sinh phải có khả năng lập luận, giải trình nguồn gốc dữ liệu, đối chiếu tính chính xác của thông tin do AI cung cấp.
• Năng lực cải tiến và sáng tạo: Đánh giá mức độ chủ động tinh chỉnh, phát triển bài làm dựa trên tư duy cá nhân thay vì ỷ lại hoàn toàn vào máy móc.
• Mức độ đóng góp thực chất: Xác định rõ đâu là phần trí tuệ thực sự của người học và đâu là kết quả hỗ trợ từ công nghệ.

Căn cứ theo các nguyên tắc quản lý nhà nước về giáo dục quy định tại Luật Giáo dục 2019 và chi tiết hóa tại Nghị định 66/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Giáo dục, quy định này giúp gắn kết chặt chẽ việc ứng dụng công nghệ hiện đại với mục tiêu rèn luyện tư duy phản biện, tính tự giác và trách nhiệm đạo đức của thế hệ trẻ.

Mục tiêu giáo dục AI và trách nhiệm ban hành quy tắc của các trường phổ thông

Mục 1 Phần I Công văn 5588/BGDĐT-GDPT năm 2026 khẳng định giáo dục AI không chỉ nhằm trang bị kiến thức công nghệ thuần túy, mà cốt lõi là hướng tới việc xây dựng năng lực nhận biết, đánh giá đúng vai trò của trí tuệ nhân tạo trong học tập và đời sống xã hội. Nhờ đó, học sinh được trang bị kỹ năng vận dụng cơ bản, nâng cao ý thức sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm và tuân thủ đạo đức học thuật.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, mục 3 Phần III Công văn 5588/BGDĐT-GDPT năm 2026 yêu cầu tất cả các cơ sở giáo dục phổ thông phải chủ động ban hành Quy tắc sử dụng AI trong nhà trường. Các trường học có nghĩa vụ:

1. Rà soát toàn bộ các công cụ, tài khoản phần mềm và nguồn dữ liệu AI trước khi đưa vào ứng dụng giảng dạy hoặc giao bài tập cho học sinh.
2. Đảm bảo việc thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu cá nhân của học sinh tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành về an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
3. Chủ động phối hợp với cha mẹ học sinh, công khai minh bạch mục tiêu, công cụ, phạm vi dữ liệu sử dụng, cũng như thiết lập các kênh tiếp nhận phản ánh kịp thời.
4. Xây dựng quy trình chuẩn để xử lý các sự cố phát sinh, vi phạm bản quyền trí tuệ, thông tin sai lệch hoặc các hành vi gian lận academic thiếu trung thực.

Tóm lại, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong trường học không bị cấm đoán nhưng phải đặt dưới khung khổ pháp lý rõ ràng. Việc chủ động khai báo, chịu sự giám sát chuyên môn của thầy cô và bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ giúp học sinh khai thác tối đa sức mạnh của AI một cách lành mạnh, phục vụ đắc lực cho sự phát triển tri thức toàn diện.