Còng tay (hay còn gọi là còng số 8) là một trong những loại công cụ hỗ trợ quan trọng được trang bị cho lực lượng Công an nhân dân nhằm thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự. Tuy nhiên, việc sử dụng loại công cụ này không phải là tùy tiện mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật để tránh lạm quyền, xâm phạm quyền con người.

Quy định về việc sử dụng còng tay tại thời điểm tháng 05/2018

Tại thời điểm hiện tại (tháng 05/2018), việc quản lý và sử dụng công cụ hỗ trợ đang được điều chỉnh bởi Pháp lệnh quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (số 16/2011/UBTVQH12). Văn bản này có hiệu lực thi hành cho đến hết ngày 30/06/2018.

Theo đó, còng tay được xếp vào nhóm công cụ hỗ trợ. Việc sử dụng còng tay phải đảm bảo các nguyên tắc nghiêm ngặt. Cụ thể, người thi hành nhiệm vụ chỉ được sử dụng còng tay trong các trường hợp sau:

• Ngăn chặn người đang có hành vi đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của người khác.
• Bắt giữ người theo quy định của pháp luật (người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang, người đang bị truy nã...).
• Thực hiện phòng vệ chính đáng theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của mình hoặc của người khác.
• Các trường hợp được phép nổ súng quy định tại khoản 2 Điều 33 của Pháp lệnh này.

Sự thay đổi quan trọng từ ngày 01/07/2018

Người dân và lực lượng thực thi pháp luật cần lưu ý, từ ngày 01/07/2018, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ 2017 sẽ chính thức có hiệu lực, thay thế cho Pháp lệnh cũ. Luật mới đã mở rộng và quy định chi tiết hơn về các tình huống được phép sử dụng công cụ hỗ trợ.

Cụ thể, tại Điều 61 của Luật này, việc sử dụng còng tay được phép trong 05 trường hợp điển hình:

"1. Ngăn chặn, giải tán biểu tình bất hợp pháp, bạo loạn, gây rối trật tự công cộng xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội;
2. Ngăn chặn người đang có hành vi đe dọa đến tính mạng, sức khỏe của người thi hành công vụ hoặc người khác;
3. Ngăn chặn, giải tán việc gây rối, chống phá, không phục tùng mệnh lệnh của người thi hành công vụ, làm mất an ninh, an toàn trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ, trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện ma túy;
4. Phòng vệ chính đáng, tình thế cấp thiết theo quy định của pháp luật;
5. Các trường hợp được phép nổ súng quy định tại Điều 23 của Luật này."

Những đối tượng được "miễn" còng tay và giới hạn sử dụng

Một trong những điểm nhân văn của pháp luật Việt Nam là quy định về các đối tượng hạn chế sử dụng công cụ hỗ trợ. Theo các hướng dẫn nghiệp vụ và quy định pháp luật, lực lượng Công an không được sử dụng còng tay đối với các đối tượng sau:

• Phụ nữ.
• Người tàn tật (người khuyết tật).
• Trẻ em (người dưới 16 tuổi).

Ngoại trừ trường hợp: Những đối tượng này đang sử dụng vũ khí, vật liệu nổ tấn công hoặc chống trả quyết liệt, đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của người thi hành nhiệm vụ hoặc của người khác.

Bên cạnh đó, nguyên tắc sử dụng công cụ hỗ trợ luôn đề cao tính tối thiểu. Chỉ sử dụng còng tay khi không còn biện pháp nào khác để ngăn chặn hành vi vi phạm và sau khi đã cảnh báo bằng mệnh lệnh qua lời nói nhưng đối tượng vẫn ngoan cố không chấp hành.

Lời khuyên pháp lý

Việc hiểu rõ quy định về việc khi nào Công an được phép còng tay giúp người dân bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đồng thời giám sát hoạt động của lực lượng thực thi pháp luật. Nếu nhận thấy việc sử dụng còng tay là trái quy định, gây nhục hình hoặc lạm quyền, người dân có quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.

Ngược lại, mỗi công dân cần có ý thức chấp hành nghiêm chỉnh mệnh lệnh của người thi hành công vụ để tránh những tình huống đáng tiếc dẫn đến việc phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế mạnh tay.