Trong hoạt động của một công ty cổ phần, việc chia lợi nhuận hay chi trả cổ tức luôn là vấn đề được các nhà đầu tư và cổ đông quan tâm hàng đầu. Đây không chỉ là quyền lợi kinh tế cốt lõi mà còn là thước đo hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để việc chia lợi nhuận diễn ra đúng pháp luật, tránh các tranh chấp pháp lý không đáng có, doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020.

1. Hiểu đúng về cổ tức và lợi nhuận trong doanh nghiệp

Theo quy định tại khoản 5 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020, khái niệm cổ tức được định nghĩa như sau:

"Cổ tức là khoản lợi nhuận ròng được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc bằng tài sản khác."

Thực tế, lợi nhuận ròng chính là khoản tiền lãi cuối cùng của doanh nghiệp sau khi đã khấu trừ toàn bộ chi phí hoạt động, chi phí quản lý và đặc biệt là sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ thuế với Nhà nước. Việc xác định chính xác lợi nhuận ròng là bước đi tiên quyết để Hội đồng quản trị đưa ra phương án chia cổ tức hợp lý.

2. Điều kiện "tiên quyết" để cổ đông được chia lợi nhuận

Không phải lúc nào công ty có lãi cũng có thể chia ngay lợi nhuận cho cổ đông. Căn cứ theo Điều 135 Luật Doanh nghiệp 2020, việc chi trả cổ tức phải đáp ứng các điều kiện khắt khe sau:

• Hoàn thành nghĩa vụ tài chính: Công ty phải hoàn thành nghĩa vụ thuế và các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định.
• Trích lập các quỹ: Đã thực hiện trích lập các quỹ dự phòng, quỹ phát triển theo Điều lệ công ty và bù đắp các khoản lỗ từ những năm trước đó.
• Khả năng thanh toán nợ: Đây là điều kiện quan trọng nhất. Ngay sau khi trả hết số cổ tức dự kiến, công ty vẫn phải bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác đến hạn. Điều này nhằm bảo vệ quyền lợi của các chủ nợ và sự ổn định tài chính của doanh nghiệp.

3. Phân biệt cách chia lợi nhuận theo loại cổ phần

Tùy thuộc vào loại cổ phần mà cổ đông sở hữu, cách thức và mức độ ưu tiên nhận lợi nhuận sẽ khác nhau:

Đối với cổ phần ưu đãi cổ tức

Cổ đông sở hữu loại cổ phần này thường được hưởng mức cổ tức cao hơn so với cổ phần phổ thông hoặc mức ổn định hằng năm. Theo Điều 117 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ tức của cổ phần ưu đãi gồm hai phần: cổ tức cố định (không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh) và cổ tức thưởng. Mọi chi tiết về mức chi trả và phương thức xác định đều phải được ghi rõ trên cổ phiếu.

Đối với cổ phần phổ thông

Cổ tức của cổ phần phổ thông hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả kinh doanh thực tế và nguồn lợi nhuận giữ lại của công ty. Đây là loại cổ phần "cùng chia ngọt sẻ bùi" với doanh nghiệp, khi công ty làm ăn phát đạt, cổ đông phổ thông có thể nhận được mức lợi nhuận rất lớn, nhưng khi khó khăn, họ có thể không được chia cổ tức.

4. Các hình thức chi trả lợi nhuận phổ biến

Pháp luật hiện hành cho phép công ty linh hoạt trong việc lựa chọn hình thức chi trả lợi nhuận, bao gồm:

• Chi trả bằng tiền mặt: Phải thực hiện bằng Đồng Việt Nam. Hình thức này giúp cổ đông có ngay nguồn thu nhập thực tế nhưng làm giảm lượng tiền mặt tại quỹ của công ty.
• Chi trả bằng cổ phần (Cổ tức bằng cổ phiếu): Công ty phát hành thêm cổ phần cho cổ đông tương ứng với số lợi nhuận được chia. Đây là cách "tái đầu tư" tuyệt vời, giúp công ty giữ lại vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh mà vẫn đảm bảo quyền lợi tăng thêm cho cổ đông.
• Chi trả bằng tài sản khác: Hình thức này ít phổ biến hơn và phải được quy định cụ thể trong Điều lệ công ty.

5. Quy trình 5 bước chi trả cổ tức chuẩn pháp lý

Để đảm bảo tính minh bạch và đúng trình tự, quy trình chia lợi nhuận thường trải qua các bước sau:

Bước 1: Hội đồng quản trị kiến nghị. Hội đồng quản trị xem xét báo cáo tài chính, quyết định mức cổ tức dự kiến, thời hạn và thủ tục chi trả.

Bước 2: Đại hội đồng cổ đông phê duyệt. Tại cuộc họp thường niên, Đại hội đồng cổ đông sẽ thảo luận và thông qua phương án chia cổ tức dựa trên kiến nghị của Hội đồng quản trị theo Điều 138 Luật Doanh nghiệp 2020.

Bước 3: Lập danh sách cổ đông. Hội đồng quản trị lập danh sách những người được nhận cổ tức, xác định mức cụ thể cho từng cổ phần. Danh sách này phải được hoàn tất chậm nhất 30 ngày trước ngày chi trả.

Bước 4: Thông báo chi trả. Thông báo phải được gửi đến địa chỉ đăng ký của cổ đông chậm nhất 15 ngày trước khi thực hiện chi trả.

Bước 5: Thực hiện thanh toán. Cổ tức phải được thanh toán đầy đủ trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày kết thúc họp Đại hội đồng cổ đông thường niên.

6. Những lưu ý quan trọng khi chia lợi nhuận

Doanh nghiệp và cổ đông cần đặc biệt lưu ý hai trường hợp sau:

- Chuyển nhượng cổ phần: Nếu cổ đông chuyển nhượng cổ phần trong khoảng thời gian từ lúc lập danh sách đến lúc trả cổ tức, thì người chuyển nhượng (chủ sở hữu cũ) vẫn là người nhận cổ tức từ công ty.

- Đăng ký tăng vốn: Trường hợp chi trả bằng cổ phần, công ty phải thực hiện thủ tục đăng ký tăng vốn điều lệ tương ứng với cơ quan đăng ký kinh doanh trong vòng 10 ngày kể từ ngày hoàn thành việc thanh toán.

Tóm lại, việc nắm vững cách thức chia lợi nhuận trong công ty cổ phần không chỉ giúp doanh nghiệp vận hành trơn tru mà còn giúp cổ đông bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Nếu quý khách hàng có bất kỳ vướng mắc nào về thủ tục doanh nghiệp, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chuyên sâu.