Trong thị trường chứng khoán, việc doanh nghiệp công bố trả cổ tức luôn là thông tin được nhà đầu tư săn đón. Tuy nhiên, không phải lúc nào cổ tức cũng được chi trả bằng tiền mặt. Hình thức phát hành thêm cổ phiếu để trả cổ tức đang ngày càng phổ biến, đặc biệt là ở các doanh nghiệp đang trên đà tăng trưởng nóng. Vậy quy định pháp luật về vấn đề này như thế nào?

Cơ sở pháp lý và điều kiện thực hiện chia cổ tức bằng cổ phiếu

Việc chi trả cổ tức không chỉ đơn thuần là quyết định kinh doanh mà còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020. Thông thường, các doanh nghiệp chọn hình thức này khi có nhu cầu giữ lại nguồn lợi nhuận để tái đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh thay vì để dòng tiền chảy ra ngoài.

Cụ thể, tại khoản 3 Điều 135 của văn bản này quy định rõ:

"3. Cổ tức có thể được chi trả bằng tiền mặt, bằng cổ phần của công ty hoặc bằng tài sản khác quy định tại Điều lệ công ty. Nếu chi trả bằng tiền mặt thì phải được thực hiện bằng Đồng Việt Nam và theo các phương thức thanh toán theo quy định của pháp luật."

Theo quy trình, sau khi Đại hội đồng cổ đông thường niên kết thúc, doanh nghiệp có thời hạn tối đa 06 tháng để hoàn tất việc thanh toán cổ tức. Hội đồng quản trị đóng vai trò then chốt trong việc lập danh sách cổ đông, xác định tỷ lệ và thời gian thực hiện, đồng thời phải thông báo công khai đến cổ đông ít nhất 15 ngày trước khi tiến hành.

Lợi ích và rủi ro: Nhà đầu tư được gì và mất gì?

Việc nhận cổ tức bằng giấy (cổ phiếu) thay vì tiền tươi thóc thật luôn tồn tại hai mặt của một vấn đề mà nhà đầu tư cần phân tích kỹ:

Về mặt tích cực

• Tái đầu tư tự động: Giúp doanh nghiệp giữ lại nguồn vốn quý giá để khắc phục khó khăn hoặc đầu tư vào các dự án tiềm năng, từ đó tạo ra giá trị lớn hơn trong tương lai.
• Tăng tính thanh khoản: Khi số lượng cổ phiếu lưu hành tăng lên, việc giao dịch trên thị trường trở nên dễ dàng hơn. Thị giá cổ phiếu sau chia thường giảm xuống, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ dễ dàng tiếp cận.

Về mặt tiêu cực

• Rủi ro pha loãng: Nếu doanh nghiệp sử dụng vốn không hiệu quả, việc tăng số lượng cổ phiếu sẽ làm loãng giá trị trên mỗi cổ phần, khiến giá giảm sâu.
• Thời gian chờ đợi: Nhà đầu tư thường phải mất từ 2 đến 3 tháng để cổ phiếu mới về tài khoản và có thể giao dịch được.
• Vấn đề cổ phiếu lẻ: Tỷ lệ chia không tròn có thể dẫn đến việc phát sinh cổ phiếu lẻ, gây khó khăn trong việc bán lại trên sàn.

Cách tính giá tham chiếu sau khi chia cổ tức

Một hiểu lầm phổ biến là nhà đầu tư nghĩ rằng mình "giàu lên" ngay lập tức sau khi nhận cổ phiếu. Thực tế, tổng giá trị tài sản của bạn không đổi tại thời điểm chia do giá cổ phiếu sẽ được điều chỉnh giảm tương ứng.

Ví dụ thực tế: Giả sử doanh nghiệp A chốt quyền trả cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ 7%. Nếu giá đóng cửa phiên liền trước là 23.450 đồng/cổ phiếu, thì giá tham chiếu vào ngày giao dịch không hưởng quyền sẽ được tính bằng cách lấy giá cũ chia cho (1 + 7%). Kết quả giá sẽ điều chỉnh về khoảng 21.915 đồng/cổ phiếu.

Như vậy, việc chia cổ tức bằng cổ phiếu thực chất là một nghiệp vụ tách nhỏ giá trị doanh nghiệp. Sự tăng trưởng tài sản thực sự chỉ đến nếu doanh nghiệp đó sử dụng nguồn vốn giữ lại để tạo ra lợi nhuận đột phá trong các năm tiếp theo.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn có cái nhìn thấu đáo về quy định chia cổ tức bằng cổ phiếu. Nếu cần tư vấn chuyên sâu về pháp luật doanh nghiệp, đừng ngần ngại liên hệ với các chuyên gia để được hỗ trợ.