Trong thực tế, không hiếm trường hợp cha mẹ mua bất động sản và để con đứng tên trên sổ đỏ như một cách tích lũy tài sản cho tương lai. Tuy nhiên, cuộc sống đôi khi phát sinh những tình huống cần phải chuyển nhượng tài sản này để lo cho việc học hành, chữa bệnh hoặc đầu tư khác cho con. Lúc này, một câu hỏi pháp lý quan trọng đặt ra: Cha mẹ có quyền tự mình bán tài sản của con chưa thành niên hay không?

Con chưa thành niên có quyền sở hữu tài sản riêng không?

Trước hết, cần khẳng định rằng pháp luật Việt Nam công nhận quyền sở hữu tài sản riêng của cá nhân, không phân biệt độ tuổi. Theo quy định tại Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015, người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi. Tài sản của họ có thể hình thành từ việc được tặng cho, thừa kế hoặc các nguồn thu nhập hợp pháp khác.

Tuy nhiên, do năng lực hành vi dân sự chưa đầy đủ, việc định đoạt tài sản của người chưa thành niên phải thông qua người đại diện theo pháp luật. Cụ thể, Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

"1. Người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi.
2. Giao dịch dân sự của người chưa đủ sáu tuổi do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện.
3. Người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười lăm tuổi khi xác lập, thực hiện giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý..."

Cha mẹ bán đất của con: Khi nào là hợp pháp?

Dù cha mẹ là người đại diện theo pháp luật, nhưng không có nghĩa là họ có toàn quyền định đoạt tài sản của con theo ý chí chủ quan của mình. Điều 77 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã đặt ra những rào cản pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho trẻ em:

• Đối với con dưới 15 tuổi: Cha mẹ có quyền định đoạt tài sản riêng của con vì lợi ích của con. Tuy nhiên, nếu con từ đủ 09 tuổi trở lên, cha mẹ bắt buộc phải xem xét nguyện vọng của con trước khi thực hiện giao dịch.
• Đối với con từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi: Con có quyền tự mình định đoạt tài sản riêng. Tuy nhiên, riêng đối với bất động sản (đất đai, nhà ở), việc định đoạt phải có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ.

Như vậy, nguyên tắc cốt lõi là việc bán tài sản phải "vì lợi ích của con". Nếu cha mẹ bán đất của con để trả nợ cá nhân hoặc phục vụ mục đích không liên quan đến lợi ích của con, giao dịch này có thể bị tuyên bố vô hiệu nếu có tranh chấp phát sinh.

Thủ tục công chứng và những lưu ý theo Luật Đất đai 2024

Theo quy định tại Luật Đất đai 2024, các giao dịch về quyền sử dụng đất bắt buộc phải được lập thành văn bản và công chứng hoặc chứng thực. Khi thực hiện thủ tục bán đất của con chưa thành niên, hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:

1. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ/Sổ hồng).
2. Giấy tờ tùy thân của cha mẹ (CCCD/Hộ chiếu) và Giấy khai sinh của con để chứng minh quan hệ đại diện.
3. Văn bản đồng ý của cả cha và mẹ về việc bán tài sản (nếu một người đứng ra thực hiện).
4. Biên bản ghi nhận ý kiến/nguyện vọng của con (nếu con từ đủ 09 tuổi trở lên).

Lưu ý quan trọng: Các Công chứng viên thường kiểm tra rất kỹ mục đích của giao dịch. Cha mẹ nên chuẩn bị sẵn các lý lẽ hoặc tài liệu chứng minh việc bán đất là để phục vụ nhu cầu chính đáng của con (như chi phí du học, chữa bệnh hiểm nghèo...) để đảm bảo hồ sơ được thông qua thuận lợi.

Việc nắm rõ các quy định pháp luật không chỉ giúp giao dịch diễn ra suôn sẻ mà còn bảo vệ sự gắn kết và quyền lợi hợp pháp trong gia đình. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về hồ sơ hoặc cần tư vấn chuyên sâu về các tình huống tranh chấp tài sản của người chưa thành niên, hãy tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý uy tín.