Tại sao phải nắm rõ danh mục giao dịch bắt buộc công chứng?

Trong các giao dịch dân sự và kinh tế, việc công chứng, chứng thực không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là lá chắn pháp lý quan trọng bảo vệ quyền lợi của các bên. Theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, có những loại hợp đồng nếu không được công chứng sẽ bị coi là vô hiệu về mặt hình thức, dẫn đến những tranh chấp kéo dài và thiệt hại về tài sản.

Hoạt động công chứng đảm bảo tính pháp lý cho các giao dịch dân sự (ảnh minh họa)

Danh mục các giao dịch bắt buộc phải công chứng, chứng thực

Dưới đây là danh sách các loại văn bản, hợp đồng mà người dân và doanh nghiệp cần lưu ý phải thực hiện công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật:

1. Giao dịch về dân sự và thừa kế

• Văn bản lựa chọn người giám hộ: Phải được lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực theo quy định tại khoản 2 Điều 48 Bộ luật Dân sự 2015.
• Tặng cho bất động sản: Việc tặng cho bất động sản phải được lập thành văn bản có công chứng, chứng thực theo khoản 1 Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015.
• Di chúc đặc biệt: Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực (khoản 3 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015).

2. Giao dịch về đất đai và nhà ở (Cập nhật Luật mới)

Đây là nhóm giao dịch phổ biến nhất và có nhiều thay đổi quan trọng theo Luật Đất đai 2024 và Luật Nhà ở 2023:

• Chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp quyền sử dụng đất: Bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp một bên là tổ chức kinh doanh bất động sản theo điểm a khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024.
• Mua bán, thuê mua nhà ở: Các giao dịch giữa cá nhân với cá nhân phải thực hiện công chứng theo khoản 1 Điều 164 Luật Nhà ở 2023.
• Văn bản thừa kế nhà đất: Phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định tại điểm c khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024.

Người dân thực hiện ký kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất (ảnh minh họa)

3. Giao dịch về hôn nhân và gia đình

• Thỏa thuận chế độ tài sản vợ chồng: Văn bản thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng trước khi kết hôn phải được công chứng hoặc chứng thực (Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
• Thỏa thuận mang thai hộ: Văn bản thỏa thuận về việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo phải được công chứng (khoản 2 Điều 96 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).

Điểm mới về địa bàn cư trú khi chứng thực từ 01/11/2025

Một thay đổi mang tính đột phá giúp tạo điều kiện thuận lợi cho người dân là quy định tại Nghị định 280/2025/NĐ-CP. Theo đó, kể từ ngày 01/11/2025, việc chứng thực các loại giấy tờ sau sẽ không còn phụ thuộc vào nơi cư trú:

• Chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký.
• Chứng thực giao dịch liên quan đến động sản.
• Chứng thực di chúc, văn bản từ chối nhận di sản.
• Chứng thực văn bản ủy quyền liên quan đến quyền sử dụng đất, nhà ở.

Việc nắm vững danh mục các giao dịch bắt buộc công chứng giúp bạn chủ động bảo vệ tài sản và tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có. Hãy luôn kiểm tra kỹ các quy định mới nhất hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi thực hiện các giao dịch quan trọng.