Trong kỷ nguyên số, việc bảo vệ thành quả sáng tạo trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, khi xảy ra tranh chấp, nhiều tác giả vẫn lúng túng trong việc chứng minh những tổn thất mà mình phải gánh chịu. Để tháo gỡ nút thắt này, Nghị định 17/2023/NĐ-CP đã đưa ra những hướng dẫn chi tiết về cách xác định thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan.

Thiệt hại thực tế: Không chỉ là những con số khô khan

Theo quy định pháp luật hiện hành, thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả không đơn thuần là một con số ước tính cảm tính. Đó phải là sự tổn thất thực tế về cả vật chất lẫn tinh thần, do hành vi xâm phạm trực tiếp gây ra cho chủ thể quyền.

Điều này có nghĩa là, để yêu cầu bồi thường, người bị hại phải chứng minh được mối liên hệ trực tiếp giữa hành vi "xài chùa" hoặc sao chép bất hợp pháp với sự sụt giảm về kinh tế hoặc uy tín cá nhân của mình.

3 căn cứ "vàng" để xác định tổn thất thực tế

Để một yêu cầu bồi thường được chấp nhận, Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định rõ quyền tác giả, quyền liên quan được coi là có tổn thất thực tế nếu hội đủ các căn cứ sau:

1. Lợi ích vật chất hoặc tinh thần là có thực

Lợi ích này phải là kết quả trực tiếp từ quyền tác giả và người bị thiệt hại phải là người có quyền hưởng lợi ích đó một cách hợp pháp. Ví dụ, một nhạc sĩ có quyền hưởng tiền bản quyền từ việc phát hành bài hát; nếu bài hát bị sử dụng trái phép, khoản tiền bản quyền bị mất chính là lợi ích có thực.

2. Khả năng đạt được lợi ích trong điều kiện bình thường

Đây là một điểm mới quan trọng. Người bị thiệt hại cần chứng minh rằng, nếu không có hành vi xâm phạm xảy ra, họ hoàn toàn có khả năng nhận được lợi ích đó. Điều này đòi hỏi việc phân tích bối cảnh thị trường và các hợp đồng, giao dịch dự kiến mà tác giả có thể thực hiện được.

3. Sự giảm sút lợi ích và mối quan hệ nhân quả

Pháp luật yêu cầu phải có sự so sánh rõ ràng giữa trạng thái trước và sau khi hành vi xâm phạm xảy ra. Cụ thể:

• Người bị thiệt hại bị giảm sút hoặc mất hẳn lợi ích mà họ vốn dĩ đã đạt được hoặc đang đạt được trước đó.
• Hành vi xâm phạm phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự sụt giảm này.

"Thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan là sự tổn thất thực tế về vật chất và tinh thần do hành vi xâm phạm trực tiếp gây ra cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan."

Lời khuyên cho các nhà sáng tạo

Với việc Nghị định 17/2023/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/4/2023, các tác giả cần chủ động lưu trữ hồ sơ, chứng từ liên quan đến việc khai thác tác phẩm của mình. Đây sẽ là những bằng chứng đắt giá nhất để bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp xảy ra trên thực tế.